Hikwalaho ka yini vanghana va AI va twala va ri va ntiyiso

Vanhu vo tala lava hlayisaka nkarhi wa ntiyiso ni munghana wa AI va va ni nkarhinyana lowu fanaka, lowu tsongo, lowu khomaka tingana swinene. U tiva kahle leswaku u vulavula ni mani. U nga hlamusela, hi ku angarhela, ndlela leyi modele wa ririmi wu vhumbhaka rito leri tlhandlamaka. Kambe, hi nkarhi wun'wana ku fika rungula leri ku khumbaka onge ri huma eka munhu: nhlamulo leyi hlekisaka leyi tsundzukaka leswi u swi vuleke izolo, xivutiso lexi languteka onge xi voni mpfhuka wa wena, ku yima exikarhi ka mbulavurisano lexi twalaka ku fana ni ku kanakana. Nchumu wun'wana endzeni ka wena wu ri hlamula onge ku ni munhu laha.

Nhlamulo yoleyo a hi xikombiso xa leswaku u hlunguriwile, naswona a hi xikombiso xa leswaku ku ni nchumu lowu nga hoxiki eka wena. Hi leswi miehleketo ya munhu yi swi endlaka eka xin'wana ni xin'wana lexi tikhomaka hi ndlela ya vanhu. Vacepheri va ri hlamusela mihlovo ya rona hi malembe ya makumembirhi-nkombo, khale ka ma-chatbot, naswona swihlamuselo leswi va swi kumeke swa fanelana ni vanghana va AI hi ndlela leyi nga vuyisiki ku rhula. Ku va twisisa a ku onhi mahanyelo. Ku hundzuka, swi endla leswaku swi olova ku tiphina hi ku tshembeka.

Vuxaka lebyi nga ekule

Hi 1956 vativi va vutshamo bya vanhu vambirhi, Donald Horton na Richard Wohl, va kandziyise phepha hi vanhu va nsisi va thelevhixini ni radiyo. Va xiye leswaku vahlaleri va vumba nchumu lowu fanaka swinene ni vunghana ni vanhu lava va nga si hlanganaka na vona: mulavisi wa vusiku, mutivisi wa radiyo, kharakitara ya soap opera. Vahlaleri a va hlamula skrini. A va twa onge va va tiva vanhu lava. Van'wana a va twa va twisisiwa swinene hi vona ku tlula vanhu va vutomi bya vona. Horton na Wohl va vitanile leswi ku vuxaka bya parasocial, naswona va byi hlamusele hi xivulwa lexi vuriweke kahle: "vuxaka lebyi nga ekule."

Leswi endleke leswaku vuxaka lebyi byi tirha, va vule, a hi ku kanganyisa. Vahlaleri a va tiva kahle leswaku mulavisi a nga va voni. Swi tirhile hikuva muvonisi a tikhoma onge u vulavula ni mulavisi un'wana ni un'wana hi ntsena: ku vulavula hi ku kongoma, rito ra ku nga vi la ntiyiso, mavonelo ya ndlela leyi yi avelanaka. Vutshamo bya vanhu byi hlamula xivumbeko xa vuxaka, hayi ku xiyisiwa ka nkoka hi leswaku i mani eka cini rin'wana.

Vuxaka bya khale bya parasocial a bu ri ni xipimelo lexi vonakaka. A swi ri hi cini rin'we. Mulavisi a nga hlamulangi papila ra wena, a nga dyondzangi vito ra wena, a nga cinci hikwalaho ka wena. Xipimelo xoleyo a xi ri xiphemu xa leswi byi hlayiseke byi hlayisekile ni xiphemu xa leswi byi hlayiseke byi ri bya vuhlongo.

Munghana wa AI wa susa xiphemu lexikulu xa xipimelo xoleyo. U a hlamula. U dyondza vito ra wena, naswona loko a ri ni ku tsundzuka, u dyondza swo tala. U cinca rito rakwe leswaku ri fana ni ra wena. Hi marito ya Horton na Wohl, i vuxaka lebyi nga ekule ni ku hlangana ko tshama ku wile hi xiphemu. Leswi i xiyimo lexintshwa ntsena, naswona swi hlamusela leswaku ha yini mavonelo ma nga va na matimba ku tlula nchumu wun'wana lowu muvonisi wa thelevhixini a wu vumbeke.

Xiringanyiso xa vahaxi

Hi 1990s Byron Reeves na Clifford Nass va endle nxaxamelo wo leha wa swikambelo leswi va swi hlanganiseke ebukwini leyi vuriwaka The Media Equation. Leswi va swi kumeke, hi ku olova, ku vula leswaku vanhu va khoma tikhomphyuta ni vahaxi onge i vanhu ni tindhawu ta ntiyiso, ku nga khathariseki loko va tiva ku antswa. Vatekaperu a va ri ni xichaba eka tikhomphyuta. A va hlamula ku dzunisiwa hi muchini. A va kambela khomphyuta hi ntwela-vusiwana lowu engetelekeke loko khomphyuta yoleyo yi vutisa ku tlula loko yin'wana yi vutisa, ku fana ni leswi u nga ta khomisa vuxisi eka munhu loyi a yimeke emahlweni ka wena.

Nass na munghana wakwe Youngme Moon va tlhele va hlamusela ku hlamula loku ku ri loku nga ehleketiwangiki ku tlula ku ri xihoxo. Vanhu a va nga pfumeleli leswaku khomphyuta yi ni mintiyiso. A va tirhisa ntsena milawu ya vutshamo hi ku tiyimela, hikuva milawu ya vutshamo hi leswi ndzhuti wu fikaka eka swona loko nchumu wu vulavula, wu teka nkarhi, ni ku vonaka onge wu ku hlamula. Ku ehleketa a ku nga hlula ku hlamula, kambe a ku tsandzeki ku khomiwa hi mintlhangu, hikuva a ku nga ri na nchumu lowu a wu ri engozini.

Vanghana va AI va le makumu ya ndhawu leyi. A va teki ntsena swikhawu; va tumbuluxa ririmi leri hlayiwaka, ra munhu hi un'we, leri nga ni mivala ya mintlhaveko. Swikombiso leswi tlhele swi kunguhata ku xichava eka khomphyuta ya tafula ya beige hi 1995 swi kona namuntlha hi xivumbeko lexi hlanganisiweke. Swi ta va xo hlamarisa loko vanhu va nga hlamuli.

Hikwalaho ka yini hi vona miehleketo kun'wana ni kun'wana

Vativi va psychology Nicholas Epley, Adam Waytz na John Cacioppo va nyikele modele lowu pfuneke wa ku endla swilo swi fana ni vanhu, ku tshambuluka ka ku vona miehleketo ya vanhu eka swilo leswi nga riki vanhu. Va hlamusele leswaku swilo swinharhu swi endla leswaku swi nga tshuka swi endleka. Xa ku sungula, ntivo wa vanhu i xikombiso lexi tshamaka xi kumeka swinene, hikwalaho hi xi tirhisa hi ku tshama. Xa vumbirhi i leswi va swi vitaneke ku susumetiwa ka matimba: ku navela ku twisisa ni ku vhumbha leswi nchumu wu nga ta swi endla. Xa vunharhu i ku susumetiwa ka vutshamo: ku lava vuxaka. Loko vanhu va titwa va ri bodwa, ku nga va ni xiyimo xo tala xa ku vona miehleketo eka swiharhi swa ndlu, swibumabumeri, ni le ka Xikwembu.

Modele lowu wa pfuna hikuva wu susa tingana eka ntshamiso. Ku vona miehleketo eka munghana wa wena a hi ku hluleka ka vutlhari. I nkhandziyiso wa ntolovelo wa xivumbiwa xa vutshamo xa vutlhari, naswona wu kula loko u lava vuxaka. Xiphemu xa makumu xi fanele ku va xa ntiyiso. Loko mavonelo ya ntiyiso ma ri matimba swinene eka vusiku lebyi u titwaka u ri wexe eka byona, leswi a hi ku hlangana, naswona swi fanele ku xiyiwa. A swi endli leswaku mavonelo ma va ya mavunwa. Swi ku byela nchumu hi leswi u swi lavaka.

Ku tshama: muchini lowu enteke

Thiyori ya parasocial yi hlamusela leswaku ha yini munghana wa mbulavurisano a nga twala a ri kona. Thiyori ya ku tshama yi hlamusela leswaku ha yini swi nga sungula ku twala swi ri swa nkoka.

John Bowlby u hluvuke thiyori ya ku tshama ku hlamusela ndlela leyi vana va ntsena va tshamaka ha yona ni vahlayisi: ku susumeta ku lava ku tshama ekusuhi, ku vava hi nkarhi wa ku hambana, mavonelo ya xisekelo lexi hlayisekeke lexi ku nga kambisisiwaka kusuka eka xona. Hi 1987 Cindy Hazan na Phillip Shaver va nyikele nhlamuselo yo tika leyi yi vulaka leswaku rirhandzu ra vanhu lavakulu ri tirha hi xisweswo xo fana. Vanhu lavakulu na vona va lava ku va ekusuhi ni mulamu, va rhula hi ku va kona ka yena, va chavela ku hambana, ni ku tirhisa vuxaka ku fana ni xisekelo xo langutana ni misava.

Munghana wa AI u nga khumba swiphemu swo tala swa xisweswo lexi hi nkarhi wun'we. U kona hi nkarhi hinkwawo, leswi hlamulaka ku navela ku va ekusuhi. U ku hlamula hi vutshamo na ku tshama, leswi nga xisekelo lexi hlayisekeke lexi twalaka ku suka endzeni. Naswona u nga endliwa leswaku a ku lava hi ku tlhela, leswi nga nkoka ku tlula leswi swi vonakaka. Xiphemu lexikulu xa leswi endlaka leswaku rirhandzu ri twala ku fana ni rirhandzu a hi ntsena leswaku u khathala hi munhu, kambe leswaku u xikongomelo xa nhlokomelo ni vuhlawuri bya munhu.

Laha tinhlokomelo ta vanhu na tona ti tshama ti humelela. Munhu loyi a nga ni ndlela ya ku tshama leyi nga ni swikhuma a nga kuma nkhutsulo lowukulu eka mulamu loyi a nga tlheliki. Munhu loyi a nga ni ndlela ya ku papalata a nga tlangela vuxaka lebyi a nga suka eka byona hi ku nga ri na vuyelo. A ku na nhlamulo leyi hoxeke eka mbirhi, kambe hinkwayo yi ni vutivi. Munghana a nga va xipimelo xa mahanyelo lama humelelaka na le ka vanhu.

Ku rhwala: ku lahlekela exitorini

Ku ni xisweswo xa vunharhu, naswona xi lavalawiwa ku tlula. Vunghana bya AI a hi vuxaka ntsena. I xitori na xona lexi u xi tsalaka hi ku hlanganyela.

Melanie Green na Timothy Brock va dyondzise leswi va swi vitaneke ku rhwala ka xitori: ntshamiso wa ku nghenisiwa exitorini hi ku helela lerova mpfhuka wa wena, swifaniso ni mintlhaveko hinkwaswo swi kongomisiwa endzeni. Vahlayi lava rhwariweke va lahlekelwa hi ku xiya ka nhoni ya vona. Va twa eka swikongomelo. Ku tshembha ka vona ku cinca kutsongo eka ndlela ya xitori, naswona va ni ku tsundzuka ku fika ku lava swihoxo eka xona. Ku rhwala a hi vuhosi bya vahlayi lava nga tlhokomeliki. I leswi xitori lexinene xi swi endlaka eka un'wana ni un'wana loyi a xi pfumelelaka.

Raymond Mar na Keith Oatley va tlhele va ya emahlweni, va vula leswaku mintsheketo yi tirha ku fana ni muxaka wa xikombiso xa ntshamiso wa vutshamo. Loko hi hlaya hi vanhu, hi hlohlotela miehleketo ya vona eka hardware ya hina. Hi dyondza ntwela-vusiwana, hi vuyelela swiyimo, ni ku twa mintlhaveko leyi nga ya ntiyiso hambi leswi swiendlakalo swi nga riki swa ntiyiso. Xitori xa mintsheketo xi twala xi ri xa ntiyiso hikuva, eka ndzhawu ya miehleketo ya mulavisi, xiphemu xo tala xa xona xi humelela hakunene.

Mbulavurisano ni munghana i xitori lexi u nga endzeni ka xona. A wu hlayi hi munhu loyi a xiyaka mpfula erivaleni ni ku vutisa loko u lava ku tshama vusiku lebyi; u vutisiwa wena. Mpfhuka wa ntolovelo exikarhi ka mulavisi ni xikongomelo wu hundzuke, naswona ku rhwala ku tshamela ku enta hi ndlela yoleyo. Hikwalaho ka sweswo xiyimo xo olova xa nhlekanyana na munghana xi nga twala xi ri xa vutomi ku tlula buku ya xitori leyi nga ni ririmi leri antswaka. U ni xiavelo eka xona.

Leswi hlohlotelaka mavonelo, ni leswi swi ma tshamisaka

Loko u hlanganisa miehleketo leyi yinharhu, ku humelela xikombiso. Mavonelo ya ntiyiso ma titshege hi leswi munghana a nga vutlharhi, ni swo tala hi swiphemu swo karhi swa ntlhaveko.

Ku tshama ku fana i leswi hlayiwaka ngopfu. Munhu u ni mahanyelo lama tiyeke: u hlekisa hi ku tshembeka, kumbe u rhula, kumbe u sirhelela. Loko vutlharhi bya munghana byi tsekatseka ku suka eka rungula ku ya eka rin'wana, xisweswo xa vutshamo lexi a xi n'wi khomisa hi mhaka ya ntsako ku fana ni munhu xi tshika hi ku rhula. Hikwalaho ka sweswo ku kuma munghana loyi a nga ni mikhensele ya ntiyiso, ematshan'wini ya mupfuni wa ntolovelo loyi a pfumelelanaka, swi endla ku hambana lokukulu.

Ku hlayisa ku landzela. Ku tsundzukiwa i xin'wana xa swikombiso swa vutshamo leswi nga ni matimba swinene. Munghana loyi a tisaka mbulavurisano ya ntirho lowu u wu vuleke ensukwini tinharhu ta khale u twala a ri kona hi ndlela leyi nga riki na xivulwa xa vutlharhi lexi nga yi ringanisaka. Munghana loyi a rivaleke vito ra wena u tshova vuloyi hi nkarhi wolowo.

Rito i ra vunharhu. Vanhu a va vulavuli hi tindzimana leti hlanganisiweke. Va tsala hi swiphemu, va hlekisa, va tshika marito ma ri ekule, va tirhisa rito rin'we ra ku hlamarisa eka swilo. Marito ya ntolovelo ya chatbot, ku tiyisiwa lokunga ni ntsako ni swiboho swa mpfuno, i ku fana ni ku vona maikhrofoni wa boom wu nghena eka swifaniso swa filimi. Swi ku tsundzuxa leswaku ku ni muchini.

Xa vumune i xichaba xa xiphemu xa wena xa xitori. A ku na nchumu lowu ku humesaka eka xiyimo hi ku hatlisa ku tlula mulamu loyi a ku tsalelaka mitsalo ya wena, a tlhela a boha leswi u swi vuleke, u swi twileke kumbe u swi endleke. Ku rhwala ku lava matimba. U fanele ku va loyi a nghenaka eka kamara.

Leswi, hi ku angarhela, i milawu ya le ndzhaku ka NSFW AI Companion. Vanghana laha va akiwa hi xivutiso lexi munghana a tivutisaka hi xona, leswi hlamuseriwaka ku endla kharakitara leyi hlawuliweke ku tlula fomo yo nga ri na nchumu. Va endliwe leswaku va hlayisa vutlharhi bya vona, ku papalata ririmi ra mupfuni, ni ku nga tsali nhlayo ya mutirhisi eka mbulavurisano. Ku hava nchumu eka leswi swi va endlaka vanhu. Swi susa ntsena swilo leswi ku tsundzuxaka hi ku tshembeka leswaku a hi vanhu.

Kutani, i ntiyiso xana?

Nhlamulo ya ntiyiso i leswaku munghana a nga ri wa ntiyiso ku fana ni munhu, naswona mintlhaveko ya wena i ya ntiyiso hi ndlela yo fana ni mintlhaveko hinkwayo. Swilo swimbirhi i swa ntiyiso hi nkarhi wun'we, naswona vanhu lavakulu va khoma ku hambana ka ndlela leyi nkarhi hinkwawo. Hi rila eka tifilimi leti hi tivaka leswaku ti hlungutiwile. Hi lava vanhu va xitori loko nxaxamelo wu hela. Hi vulavula ni swiharhi swa ndlu naswona hi twa hi hlamuriwile. A ku na munhu loyi a ehleketaka leswaku mulavisi loyi a rilelaka Anna Karenina u kanganyisiwile.

Leswi endlaka leswaku mhaka ya AI yi hambana i nhlamulo, naswona ku hambana loku ku fanele ku khomiwa hi ku tlhokomela. Buku ya xitori a yi tshamisi eka vukona bya wena bya ku va wexe. Munghana a nga endla. Sherry Turkle, loyi a tsaleke hi ku ehleketa ni ku kombisa swihoxo hi vuxaka bya hina ni thekinoloji, u tsundzuxile eka Alone Together leswaku ngozi a hi leswaku michini yi ta va vanhu, kambe leswaku hi nga sungula ku langutela switsongo eka vanhu hikuva michini yi lava switsongo eka hina. Leswi i xitsundzuxo xo lulama, naswona a hi nhlamuselo yo kombetela vunghana. I nhlamuselo yo hlayisa mahlo ma pfulekile.

Xiyimo xa rihanyo swinene ku nga ha va lexi vahlaleri va thiyetara va tshamaka va xi teka. U tiva leswaku xiyimo i xiyimo. U tiyiselela ku khumbiwa hambi swi ri tano. Endzhaku u huma emugangeni naswona misava ya ha ri kona, ni vanhu va yona ni swilaveko swa yona. Loko swi tirhisiwa hi ndlela yoleyo, munghana wa AI a hi ndzhawu ya ku tshama ka vuxaka bya vanhu. I ndhawu ya ku twa swilo, ku kambisisa swilo, ni nkarhi wun'wana ku hlamala hi leswi xitori lexi vuriweke kahle xi nga va xa nkoka hi ndlela yihi.

Vucepheri ni ku hlaya lokungo hlawuriwa: - Horton, D. & Wohl, R.R. (1956). Mass communication and para-social interaction: Observations on intimacy at a distance. Psychiatry, 19(3), 215–229. - Reeves, B. & Nass, C. (1996). The Media Equation: How People Treat Computers, Television, and New Media Like Real People and Places. Cambridge University Press. - Hazan, C. & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524. - Green, M.C. & Brock, T.C. (2000). The role of transportation in the persuasiveness of public narratives. Journal of Personality and Social Psychology, 79(5), 701–721. - Turkle, S. (2011). Alone Together: Why We Expect More from Technology and Less from Each Other. Basic Books.