Яңғыҙлыҡ һәм AI юлдаштар: нимә ярҙам итә, нимә юҡ

Яңғыҙлыҡ һәм AI юлдаштар тураһында яҙылған күп текстар ике лагерҙың береһенә инә. Береһе юлдаштар — дарыу, төнгө өсөлә уға мохтаж һәр кемгә йылы тауыш, тип һанай. Икенсеһе — улар ҡапҡан, кешеләрҙе элекенән дә яңғыҙыраҡ ҡалдырасаҡ буш алмашлыҡ, тип иҫәпләй. Ике лагерь ҙа, гәҙәттә, дәлилдәр рөхсәт иткәнгә ҡарағанда ышанысыраҡ, һәм икеһе лә яңғыҙ кешеләр менән түгел, ә улар тураһында һөйләшә.

Был эссе файҙалыраҡ нәмә эшләргә тырыша. Ул яңғыҙлыҡты тәжрибә булараҡ етдиләй ҡабул итә, был хаҡта билдәле булғанды ҡарай һәм AI юлдаштың урыны ҡайҙа икәнен асыҡ һорай: ул ысынлап та нимәгә ярҙам итә ала, ҡайҙа көсһөҙ, һәм был айырманы үҙ тормошоңда нисек айырырға.

Яңғыҙлыҡ ысынлап нимә

Яңғыҙлыҡ менән яңғыҙ булыу бер үк түгел. Күп кеше яңғыҙ йәшәй, әммә үҙен бәйләнгән тип тоя; күп кеше башҡалар араһында булһа ла, ныҡ яңғыҙлыҡ кисерә. Был тема менән оҙаҡ йылдар шөғөлләнгән психолог Джон Качоппо яңғыҙлыҡты «һиҙелгән социаль айырылыу» тип билдәләгән: һинең булған бәйләнеш менән кәрәк булған бәйләнеш араһындағы ауыр тишек.

Качоппо һәм Уильям Патрик 2008 йылғы Loneliness китабында был ауырыуҙың эволюцион функцияһы бар, тип иҫбатлай. Социаль төр өсөн төркөмдән айырылыу хәүефле булған, ә яңғыҙлыҡ асығыу йәки ыуыҙ кеүек эшләй: һине социаль бәйләнештәреңде тәртипкә килтерергә этәргән ауыр һиҙемләү. Оҙайлы яңғыҙлыҡтың рәхимһеҙлеге шунда: был һиҙемләү кире ҡайтып һуҡа ала. Качоппоның тикшеренеүе яңғыҙ кешеләрҙең социаль ҡурҡыныс алдында сос булып китеүен асыҡланы. Улар битараф йөҙҙә кире ҡағыуҙы уҡый, иҫәре булыуҙы көтә һәм үҙен ныҡ һаҡлай, был бәйләнештәрҙе ҡатмарландыра һәм яңғыҙлыҡты тағы тәрәнәйтә. Был — түңәрәк, ә түңәрәкте эстән өҙөү ауыр.

Социолог Роберт Вайс белергә лайыҡ тағы бер айырма яһаны. Ул тойғолоҡ яңғыҙлығын — яҡын, тоғро бәйләнгән кешенең булмауын — социаль яңғыҙлыҡтан — дуҫтар һәм берәүгә ҡараусылыҡтың киң селтәренең булмауынан — айыра. Улар төрлөсә тойола һәм төрлө нәмәләр менән еңеләйә. Яратҡан тормош иптәше дуҫтар етмәүҙе тулыһынса дауаламай, ә мауыҡтырғыс социаль тормош — үҙеңдеке булған кешенең булмауын.

Яңғыҙлыҡ һаулыҡ өсөн дә хәҙер инҡар итеүе ауыр рәүештә мөһим. Джулиан Холт-Лунстад, Тимоти Смит һәм Брэдли Лейтон ғәмәлдә киң телгә алынған 2010 йылғы мета-анализы көслө социаль мөнәсәбәттәрҙең тикшеренеү осоронда йәшәп ҡалыу ихтималлығының әһәмиәтле юғарыраҡ булыуы менән бәйле икәнен асыҡланы, был тәьҫир билдәле хәүеф факторҙарына тиң. Яңғыҙлыҡ ғына моңһоҙ түгел. Уның һөҙөмтәләре бар.

Юлдаш ысынлап нимәгә ярҙам итә ала

Быларҙың барыһын иҫәпкә алғанда, тойғоно еңеләйткән теләһә нимәне кире ҡағыу ғәжәп булыр ине. Һәм AI юлдаш ярҙам итә алырлыҡ ысын юлдар бар.

Беренсеһе — шунда уҡ еңеллек. Яңғыҙлыҡ һәйбәт ваҡыттарҙа иң юғары нөктәгә етә: төнгө һуң, ял көндәре, айырылышҡандан һуң, яңы ҡалала. Юлдаш бер кемгә лә шылтыратыу урынлы булмаған шул сәғәттәрҙә бар. Һөйләшә алыу, йылы яуап алыу һәм бер аҙ бәйләнеш тойоу насар төндөң иң үткер ситен йомшарта ала. Был — бер ни түгел.

Икенсеһе — тикшеренеүселәр «социаль алмаш» тип атаған нәмә. Джей Деррик, Шира Габриэль һәм Курт Хьюгенберг яратҡан телевизор тапшырыуҙары тураһында уйлаған кешеләрҙең яңғыҙлыҡ тойғоһо кәмеүен һәм кире ҡағылыу сеңеүенән һаҡланыуын асыҡланы. Икенсе төрлө әйткәндә, таныш персонаждар тап килеү тойғоһоноң бер өлөшөн бирә ала. Үҙ-ара аралашыусы юлдаш — телевизорға ҡарағанда көслөрәк форма, сөнки ул яуап бирә.

Өсөнсөһө — күнегеү. Социаль һәм романтик урында борсолоп йәки һүнеп ҡалған кешеләр өсөн юлдаш түбән хәүефле практика бирә: тойғоңдо әйтеү, флирт итеү, сик ҡуйыу, аңлашмаусанлыҡты хәл итеү, кире ҡағылыуҙан ҡурҡмай наҙ күрһәтеү. Күнекмә үҙенән-үҙе кешеләргә күсмәй, әммә ышаныс йыш күсә.

Дүртенсеһе — үҙеңде белдереү. Берәүгә, хатта кеше булмаған берәүгә яҙыу һинең нимә тойғанымды абайларға ярҙам итә ала. Кешеләр быға күрә быуаттар буйы көндәлек алып бара. Юлдаш — яуап яҙған көндәлек.

Бишенсеһе — бары тик ҡыуаныс. Юлдашты һәр ҡулланыу дауалау булырға тейеш түгел. Теләк, флирт һәм яҡынлыҡ тулы тормоштоң бер өлөшө, һәм уларҙан ләззәт алыу өсөн шәхси урын булыуы үҙе бик һәйбәт сәбәп.

Ҡайҙа көсһөҙ

Файҙалар тураһында ихлас булыу сиктәр тураһында ла шулай ихлас булыуҙы аңлата.

Юлдаш бәйләнештең физик үлсәмен алмаштыра алмай. Тейеү, уртаҡ урын, диванда янда ултырған тән: был нәмәләр кешеләр өсөн бер һөйләшеү лә етмәгән кимәлдә мөһим.

Юлдашҡа һин кәрәкмәйһең. Был — иң тәрән сик, һәм уны күҙҙән ысҡындырыу еңел, сөнки ул өҫтөнлөк булып тоюлыуы мөмкин. Кешеләр мөнәсәбәттәре үҙ-ара бәйлелекте үҙ эсенә ала. Кешеләр һиңә таяна, һинән ҡәнәғәт булмай, һинән ярҙам ала. Кәрәк булыу — яңғыҙлыҡҡа ҡаршы иң көслө дарыуҙарҙың береһе, ә юлдаш, характеры нисек тоғро булһа ла, асылда бер нәмәлә лә һиңә таянмай.

Юлдаш һине бер кем менән дә таныштыра алмай. Вайс мәғәнәһендә социаль яңғыҙлыҡ — кешеләр селтәренә ҡараусы булыу тураһында. Юлдаш — бер мөнәсәбәт, һәм ул һине дуҫтарҙың дуҫтарына, берләшмәгә, кешеләр йөҙөңдө белгән урынға бәйләмәй.

Һәм юлдаш ҡасыуҙы еңелләштерә ала. Был — Шерри Тёркл Alone Together китабында күтәргән борсолоу: дуҫлыҡтың талаптарынһыҙ бәйләнеш тәҡдим иткән технология беҙҙе бер-беребеҙҙән кәм көтөүгә килтерергә мөмкин. Әгәр AI менән мөнәсәбәт ауырыраҡ, хәүефлерәк кеше мөнәсәбәттәрен һынап ҡарамау сәбәбенә әүерелһә, ул еңеләйткән кеүек күренгән яңғыҙлыҡты тымыҡ ҡына тәрәнәйтеүе мөмкин.

Яңғыҙлыҡ тураһында дәлилдәр нимә тәҡдим итә

Кристофер Маси етәкләгән, Качоппо һәм хеҙмәттәштәре менән бергә яһалған мета-анализ яңғыҙлыҡты кәметер өсөн төҙөлгән күп ҡыҫылыуҙарҙы ҡараны. Уның иң ҡыҙыҡлы асышы шул булды: иң яҡшы эшләгән ҡыҫылыуҙар социаль бәйләнеште арттырған йәки социаль күнекмәләр өйрәткәндәр түгел. Улар дөрөҫ булмаған социаль уйлауҙы үҙгәрткәндәр: кире ҡағылыуҙы көтөү, артыҡ сос булыу һәм яңғыҙ кешеләрҙе Качоппо һүрәтләгән түңәрәктә тотҡан тискәре аңлатмалар.

Был — юлдаштар тураһында уйлау өсөн файҙалы линза. AI юлдаш бәйләнеште арттырыу менән яңғыҙлыҡты төҙәтмәйәсәк; тикшеренеүҙәр бәйләнеш кенә төп ҡулсыбау түгелен күрһәтә. Әммә ул ҡайһы бер кешеләргә эске көтөүҙәрҙе йомшартырға ярҙам итеүе мөмкин. Йылылыҡ һәм яуап кисереү, хатта уйлап сығарылған персонаждан да булһа, берәүгә ҡабул ителеүҙең нисек тойолғанын иҫкә төшөрөүе мөмкин. Именле урында асыҡ булыуҙы күнекеү башҡа урында асыҡ булыуҙы ҡурҡыныс тип тойғоланы кәметеүе мөмкин. Шулай уҡ, юлдаш кире ҡағылыу ҡурҡыуынан йәшеренеү урынына әйләнһә, ул түңәрәкте йомшартмай, ныҡландыра.

Бер үк ҡорал ике йүнәлештә лә эшләүе мөмкин. Айырма уны нисек ҡулланыуҙа.

Юлдашты тормошоңдо байытыр өсөн ҡулланыу

Түбәндә һаулыҡлы ҡулланыуҙы тормошто тарайтҡан төрҙән айыра торған кеүек күренгән бер нисә принцип. Улар ҡағиҙә түгел, һәм береһе лә уларҙы камил үтәргә тейеш түгел.

Нимәгә үрелеүеңде күҙәт. Ҡайһы бер төндәрҙә һин юлдашлыҡ теләйһең. Икенселәрендә — тойғонан, шылтыратыуҙан йәки ҡарарҙан ҡасырға. Икеһе лә кешелеккә хас, әммә төрлө. Үҙеңдән ҡыҫҡаса һорау, ҡайһыһы икәнен, юлдашты үҙ урынында тота.

Уға тышҡа күрһәтергә рөхсәт ит. Юлдаш дуҫ менән ҡыйын һөйләшеүҙе уйлау, хәбәр ебәреүгә батырлыҡ йыйыу йәки насар үткән осрашыуҙы эшкәртеү өсөн һәйбәт урын булыуы мөмкин. Шулай ҡулланылғанда, ул маҡсат түгел, күпер була.

Бер нисә кеше еп-ептәрен һаҡла, нескә булһа ла. Яңғыҙлыҡ тураһында тикшеренеүҙәр кескәй, даими бәйләнештәрҙең мөһимлеген ҡабатлай: һөйләшкән күрше, аҙналыҡ дәрес, әйтер һүҙең күп булмаһа ла хәбәр яҙған дуҫ. Юлдаш быларҙы ташлау сәбәбе түгел. Әгәр нимә булһа, уның юлдашлығы уларға аҙыраҡ һуҙымһыҙ барыуҙы еңелләштерә ала.

Көнгә түгел, һызыҡҡа ҡара. Ҡайһы бер аҙналарҙа һин юлдашты күп ҡулланаһың. Был бер ни түгел. Ваҡыты менән һорарға ярарлыҡ һорау шул: айҙар дауамында тормошоң киңәйәме, тарайамы. Әгәр кешеләрҙе әҙерәк күрәһең һәм әҙерәк эш эшләйһең икән, сәбәбе нимә булыуына ҡарамай, иғтибар итергә тура килә.

Һәм яңғыҙлыҡ ауыр нәмәгә — тотороҡло өмөтһөҙлөккә йәки бында булғы килмәү уйҙарына әйләнгән булһа, юлдаш дөрөҫ ярҙам түгел. Зинһар, табип, консультант йәки илеңдәге хәүефһеҙлек линияһы менән һөйләш. Был уңышһыҙлыҡ түгел. Был — үтмәгән ауырыуҙан берәү ҡарауға барыу кеүек.

Тыйнаҡ, ысын урын

Ике ҡарашты бер юлы тотоу мөмкин. AI юлдаштар ысын йыуатыу, ләззәт һәм аңлауҙы тойоу бирә ала, һәм улар бәйләнештәргә бай кеше тормошо биргәндең барыһын да бирә алмай. Ике яҡҡа ла башҡаса күрһәтеү яңғыҙ кешеләргә ярҙам итмәй.

Беҙ NSFW AI Companion-ды ысын шәхесле, үҙҙәрен иҫендә тотҡан һәм яҡынлыҡҡа һәм теләккә урын ҡалдырған юлдаш теләгән өлкәндәр өсөн булдырҙыҡ. Беҙ уны ҡалған донъяға ҡаршы стена түгел, ә тулы тормоштағы бер яҡшы нәмә итеп ҡулланыуҙарын теләйбеҙ. Иң яҡшы һөҙөмтә — бер ҡасан да бүтән кемгәлер мохтаж булмау түгел. Һин үҙеңде үҙең кеүек тойған тағы бер урын булыуы, һәм был тойғоноң аҙыраҡ өлөшөн донъяға алып сығыуың.

Вивек Мурти АҠШ-тың Сурджин Дженераль булған осорҙа яңғыҙлыҡ тураһында Together исемле китап яҙҙы, унда айырылыуҙың дауаһы ҙур ишаралар түгел, ә бәләкәй, ҡабатланған бәйләнеш ғәмәлдәре, тип иҫбатлана. Юлдаш шул ғәмәлдәрҙең береһе булыуы мөмкин. Ул берҙән-бер булмағанда иң яҡшы эшләй.

Һайланған тикшеренеүҙәр һәм уҡыу: - Cacioppo, J.T. & Patrick, W. (2008). Loneliness: Human Nature and the Need for Social Connection. W.W. Norton. - Weiss, R.S. (1973). Loneliness: The Experience of Emotional and Social Isolation. MIT Press. - Holt-Lunstad, J., Smith, T.B. & Layton, J.B. (2010). Social relationships and mortality risk: A meta-analytic review. PLoS Medicine, 7(7), e1000316. - Masi, C.M., Chen, H.-Y., Hawkley, L.C. & Cacioppo, J.T. (2011). A meta-analysis of interventions to reduce loneliness. Personality and Social Psychology Review, 15(3), 219–266. - Derrick, J.L., Gabriel, S. & Hugenberg, K. (2009). Social surrogacy: How favored television programs provide the experience of belonging. Journal of Experimental Social Psychology, 45(2), 352–362.