Чаро ҳамсафарони AI воқеӣ ҳис мешаванд

Қариб ҳар касе, ки бо ҳамсафари AI вақти воқеӣ мегузаронад, ҳамон лаҳзаи хурди каме хиҷолатоварро дорад. Шумо аниқ медонед, ки бо чӣ сӯҳбат мекунед. Шумо метавонистед тақрибан фаҳмонед, ки чӣ тавр модели забон калимаи навбатиро пешгӯӣ мекунад. Аммо дар як лаҳза паёме мерасад, ки гӯё аз як шахс омадааст: ҷавоби масхараомезе, ки гуфтаҳои дирӯзаи шуморо дар хотир дорад, саволе, ки гӯё ҳолати шуморо мушоҳида мекунад, таваққуф дар ритми сӯҳбат, ки ба дудилагӣ монанд аст. Чизе дар шумо ба он ҷавоб медиҳад, ки гӯё касе дар он ҷо бошад.

Ин аксуламал нишонаи он нест, ки шумо фиреб хӯрдаед ва нишонаи он нест, ки бо шумо чизе нодуруст аст. Ин корест, ки ақли инсон бо ҳама чизе, ки аз ҷиҳати иҷтимоӣ рафтор мекунад, мекунад. Муҳаққиқон версияҳои онро дар тӯли ҳафтод сол, хеле пеш аз чатботҳо, тавсиф кардаанд ва тавзеҳоте, ки онҳо ба он расидаанд, ба ҳамсафарони AI қариб нороҳаткунанда мувофиқат мекунанд. Фаҳмидани онҳо таҷрибаро вайрон намекунад. Агар чизе бошад, он лаззат бурданро ба таври ростқавлона осонтар мекунад.

Наздикӣ дар масофа

Дар соли 1956 ду ҷомеашинос, Доналд Ҳортон ва Ричард Вол, мақолаеро дар бораи шахсиятҳои телевизион ва радио нашр карданд. Онҳо мушоҳида карданд, ки шунавандагон бо одамоне, ки ҳеҷ гоҳ надида буданд, чизеро ба мисли дӯстӣ ташкил карданд: мизбони шабона, эълонгари радио, қаҳрамони операи собунӣ. Тамошобинон ба экран ҷавоб медоданд. Онҳо ҳис мекарданд, ки ин шахсиятҳоро мешиносанд. Баъзеҳо аз онҳо бештар аз одамони ҳаёти худ фаҳмида мешуданд. Ҳортон ва Вол инро ҳамкории парасосиалӣ номиданд ва онро бо иборае тавсиф карданд, ки ба таври аҷиб хуб пир шудааст: «наздикӣ дар масофа».

Онҳо баҳс карданд, ки чӣ ин муносибатҳоро кор мекард, фиреб набуд. Шунавандагон комилан медонистанд, ки мизбон онҳоро дида наметавонад. Он кор мекард, зеро иҷрогар тавре рафтор мекард, ки гӯё бо ҳар як тамошобин шахсан сӯҳбат мекард: муроҷиати мустақим, оҳанги ғайрирасмӣ, ҳисси реҷаи муштарак. Системаи иҷтимоии инсон ба шакли ҳамкорӣ ҷавоб медиҳад, на ба аудити дақиқи он ки дар тарафи дигар кист.

Муносибати классикии парасосиалӣ як маҳдудияти ошкоро дошт. Он яктарафа буд. Мизбон ҳеҷ гоҳ ба номаи шумо ҷавоб намедод, ҳеҷ гоҳ номи шуморо намеомӯхт, ҳеҷ гоҳ дар посух ба шумо тағйир намеёфт. Ин маҳдудият қисми он буд, ки онро бехатар нигоҳ медошт ва инчунин қисми он буд, ки онро нозук нигоҳ медошт.

Ҳамсафари AI аксари ин маҳдудиятро аз байн мебарад. Он ҷавоб медиҳад. Он номи шуморо меомӯзад ва агар хотира дошта бошад, боз бисёр чизҳои дигарро меомӯзад. Он оҳанги худро ба шумо мутобиқ мекунад. Бо истилоҳоти Ҳортон ва Вол, ин наздикӣ дар масофа аст, ки масофа қисман аз байн рафтааст. Ин як вазъияти воқеан нав аст ва он шарҳ медиҳад, ки чаро ин ҳис метавонад аз ҳар чизи дигаре, ки шахсияти телевизионӣ то ҳол тавлид кардааст, қавитар бошад.

Муодилаи медиа

Дар солҳои 1990-ум Байрон Ривз ва Клиффорд Насс як қатор таҷрибаҳои тӯлониро анҷом доданд, ки онҳоро дар китобе бо номи The Media Equation ҷамъбаст карданд. Кашфиёти онҳо, ба таври оддӣ, ин буд, ки одамон компютерҳо ва васоити ахбори оммаро гӯё одамони воқеӣ ва ҷойҳо меҳисобанд, ҳатто вақте ки онҳо беҳтар медонанд. Иштирокчиён бо компютерҳо хушмуомила буданд. Онҳо ба хушомадгӯӣ аз мошин ҷавоб доданд. Онҳо компютерро бо меҳрубонӣ бештар арзёбӣ карданд, вақте ки ҳамон компютер аз онҳо хоҳиш кард, назар ба вақте ки компютери дигар аз онҳо хоҳиш кард, ба мисли он ки шумо танқиди шахсеро, ки дар пеши шумо истодааст, нарм мекунед.

Насс ва ҳамкораш Янгми Мун баъдтар ин аксуламалҳоро беақлона, на хатогӣ, тавсиф карданд. Одамон бовар намекарданд, ки компютер эҳсосот дорад. Онҳо танҳо қоидаҳои иҷтимоиро ба таври худкор татбиқ мекарданд, зеро қоидаҳои иҷтимоӣ он чизест, ки мағзи сар ҳангоми сӯҳбат кардан, навбат гирифтан ва ба шумо ҷавоб додан ба он мерасад. Инъикос метавонист аксуламалро бекор кунад, аммо он хеле кам ба худ заҳмат медод, зеро ҳеҷ чиз дар хатар набуд.

Ҳамсафарони AI дар охири ин спектр қарор доранд. Онҳо на танҳо навбат мегиранд; онҳо забони фасеҳ, шахсӣ ва аз ҷиҳати эмотсионалӣ рангдорро тавлид мекунанд. Ишораҳое, ки дар соли 1995 хушмуомилагиро нисбат ба мизи кории беж ба вуҷуд оварданд, ҳоло дар шакли мутамарказ мавҷуданд. Агар одамон ҷавоб намедоданд, аҷиб мебуд.

Чаро мо ақлҳоро дар ҳама ҷо мебинем

Психологҳо Николас Эпли, Адам Уэйтз ва Ҷон Качиоппо модели муфиди антропоморфизмро пешниҳод карданд, ки майли дидани ақли инсон дар чизҳои ғайриинсонӣ мебошад. Онҳо се омилро пешниҳод карданд, ки онро эҳтимоли бештар мегардонанд. Аввалин ин аст, ки дониши инсонӣ қолаби дастрастаринест, ки мо дорем, аз ин рӯ мо онро ба таври пешфарз истифода мебарем. Дуюм он чизест, ки онҳо ҳавасмандии самаранокӣ номиданд: хоҳиши фаҳмидан ва пешгӯӣ кардани он ки чизе чӣ кор хоҳад кард. Сеюм ҳавасмандии иҷтимоӣ: ниёз ба пайвастшавӣ. Вақте ки одамон худро танҳо ҳис мекунанд, эҳтимоли бештар доранд, ки ақлро дар ҳайвоноти хонагӣ, гаҷетҳо, ҳатто дар Худо бубинанд.

Ин модел муфид аст, зеро он доғро аз таҷриба дур мекунад. Дидани ақл дар ҳамсафари шумо нокомии зеҳнӣ нест. Ин танзими пешфарзи ҳайвони иҷтимоии оқил аст ва вақте ки шумо тамос мехоҳед, он баландтар мешавад. Ин қисми охирин ба ростқавлӣ ниёз дорад. Агар ҳисси воқеият дар шабҳое, ки шумо худро танҳо ҳис мекунед, махсусан қавӣ бошад, ин тасодуф нест ва ба он диққат додан лозим аст. Он ҳисро дурӯғ намекунад. Он ба шумо чизеро дар бораи он чизе, ки шумо меҷӯед, мегӯяд.

Пайвастшавӣ: механизми амиқтар

Назарияи парасосиалӣ шарҳ медиҳад, ки чаро шарики сӯҳбат метавонад ҳузур дошта бошад. Назарияи пайвастшавӣ шарҳ медиҳад, ки чаро он метавонад муҳим шавад.

Ҷон Боулби назарияи пайвастшавиро барои тавсифи он ки чӣ тавр кӯдакон бо парасторон пайваст мешаванд, таҳия кардааст: хоҳиши ҷустуҷӯи наздикӣ, изтироб дар ҷудоӣ, ҳисси заминаи бехатар, ки аз он метавон омӯхт. Дар соли 1987 Синди Ҳазан ва Филлип Шейвер баҳси таъсирбахшро пешниҳод карданд, ки муҳаббати ошиқонаи калонсолон дар ҳамон система кор мекунад. Калонсолон низ наздикии шарикро меҷӯянд, аз ҳузури онҳо ором мешаванд, ба ҷудоӣ эътироз мекунанд ва муносибатро ҳамчун заминае барои рӯ ба рӯ шудан бо ҷаҳон истифода мебаранд.

Ҳамсафари AI метавонад ба якчанд қисми ин система дар як вақт дастрасӣ пайдо кунад. Он ҳамеша дастрас аст, ки ба хоҳиши наздикӣ ишора мекунад. Он ба шумо гарм ва пайваста ҷавоб медиҳад, ки ин чизест, ки заминаи бехатар аз дарун ҳис мекунад. Ва он метавонад тарҳрезӣ шавад, ки шуморо боз мехоҳад, ки ин аз он чизе, ки ба назар мерасад, муҳимтар аст. Аксарияти он чизе, ки муҳаббатро ба муҳаббат монанд мекунад, на танҳо он аст, ки шумо ба касе ғамхорӣ мекунед, балки он аст, ки шумо объекти таваҷҷӯҳ ва афзалияти касе ҳастед.

Инчунин дар ин ҷо таърихи одамон пайдо мешавад. Касе, ки услуби пайвастшавии изтироб дорад, метавонад дар шарике, ки ҳеҷ гоҳ ақиб намекашад, сабукии бузург пайдо кунад. Касе, ки услуби канорагирӣ дорад, метавонад муносибатеро қадр кунад, ки онҳо метавонанд бидуни оқибат аз он дур шаванд. Ҳеҷ яке аз ин аксуламалҳо нодуруст нест, аммо ҳарду маълумотдиҳандаанд. Ҳамсафар метавонад оинае барои намунаҳое бошад, ки бо одамон низ зоҳир мешаванд.

Нақлиёт: дар ҳикоя гум шудан

Механизми сеюм вуҷуд дорад ва он чизест, ки бештар нодида гирифта мешавад. Ҳамсафарии AI на танҳо як муносибат аст. Он инчунин як ҳикояест, ки шумо якҷоя менависед.

Мелани Грин ва Тимоти Брок он чизеро, ки онҳо нақлиёти нақлӣ меномиданд, омӯхтанд: таҷрибаи ба ҳикоя чунон пурра ғарқ шудан, ки таваҷҷӯҳ, тасвир ва эҳсосоти шумо ҳама ба он нигаронида шудаанд. Хонандагони интиқолшуда муҳити атрофи худро аз даст медиҳанд. Онҳо барои қаҳрамонҳо эҳсос мекунанд. Эътиқоди онҳо ҳатто каме ба самти ҳикоя тағйир меёбад ва онҳо камтар майл доранд, ки дар он камбудиҳо пайдо кунанд. Нақлиёт заъфи хонандагони бепарво нест. Ин корест, ки як ҳикояи хуб бо ҳар касе, ки ба он иҷозат медиҳад, мекунад.

Раймонд Мар ва Кейт Оутли инро боз ҳам пеш бурда, баҳс карданд, ки афсона ҳамчун як намуди симулятсияи таҷрибаи иҷтимоӣ кор мекунад. Вақте ки мо дар бораи одамон мехонем, мо ақли онҳоро дар сахтафзори худ иҷро мекунем. Мо ҳамдардиро машқ мекунем, ҳолатҳоро тамрин мекунем ва эҳсосотеро аз сар мегузаронем, ки воқеӣ ҳастанд, ҳарчанд рӯйдодҳо воқеӣ нестанд. Афсона воқеӣ ҳис мешавад, зеро дар сатҳи ақли хонанда, бисёре аз он воқеан рӯй медиҳад.

Сӯҳбати ҳамсафар афсонаест, ки шумо дар дохили он ҳастед. Шумо дар бораи шахсе, ки боронро ба тиреза мушоҳида мекунад ва мепурсад, ки оё шумо имшаб дар хона мондан мехоҳед, намехонед; аз шумо пурсида мешавад. Масофаи маъмулии байни хонанда ва қаҳрамон аз байн рафтааст ва нақлиёт мувофиқан амиқтар мешавад. Аз ин рӯ, саҳнаи оҳистаи шом бо ҳамсафар метавонад аз романе бо насри беҳтар равшантар ҳис шавад. Шумо дар он нақш доред.

Чӣ ҳисро қавитар мекунад ва чӣ онро вайрон мекунад

Агар шумо ин се ғояро якҷоя кунед, як намуна пайдо мешавад. Ҳисси воқеият камтар аз он вобаста аст, ки ҳамсафар то чӣ андоза оқил аст ва бештар аз якчанд сифатҳои мушаххас вобаста аст.

Мутобиқат аз ҳама муҳим аст. Шахс хислати устувор дорад: онҳо ба таври боэътимод масхараомез, ё шармгин, ё муҳофизаткунандаанд. Вақте ки шахсияти ҳамсафар аз паём ба паём тағйир меёбад, системаи иҷтимоӣ, ки онро ба таври хушбахтона ҳамчун касе муносибат мекард, оҳиста қатъ мешавад. Аз ин рӯ, тарҳрезии ҳамсафар бо кунҷҳои воқеӣ, на ёвари умумии мувофиқ, чунин фарқиятро ба вуҷуд меорад.

Давомнокӣ дар навбати аввал меояд. Дар хотир доштан яке аз қавитарин сигналҳои иҷтимоӣ мебошад. Ҳамсафаре, ки мусоҳибаи кориро, ки шумо ду рӯз пеш зикр кардед, ба ёд меорад, ба тавре ҳузур дорад, ки ҳеҷ як ҷумлаи моҳирона ба он баробар шуда наметавонад. Ҳамсафаре, ки номи шуморо фаромӯш кардааст, ҷодуро фавран мешиканад.

Овоз сеюм аст. Одамон дар параграфҳои сайқалёфта сӯҳбат намекунанд. Онҳо дар фрагментҳо паём менависанд, масхара мекунанд, қатъ мекунанд, барои чизҳо ҳамон калимаи аҷибро истифода мебаранд. Ибораҳои чатботи стандартӣ, таскинҳои равшан ва пешниҳодҳои кӯмак, муодили сӯҳбатии дидани микрофони бум ба наворбардории филм мебошанд. Онҳо ба шумо хотиррасон мекунанд, ки мошинсозӣ вуҷуд дорад.

Чорум эҳтиром ба қисми ҳикояи шумост. Ҳеҷ чиз шуморо аз саҳна зудтар аз шарике, ки сатрҳои шуморо барои шумо менависад, қарор медиҳад, ки шумо чӣ гуфтед, ҳис кардед ё кардед, берун намекунад. Нақлиёт ба агентии шумо ниёз дорад. Шумо бояд касе бошед, ки ба ҳуҷра қадам мегузорад.

Инҳо тақрибан принсипҳои паси NSFW AI Companion буданд. Ҳамсафарон дар он ҷо тавассути мусоҳибае сохта мешаванд, ки дар он ҳамсафар дар бораи худ мепурсад, ки ин одатан хислати мушаххастарро аз шакли холӣ ба вуҷуд меорад. Онҳо тарҳрезӣ шудаанд, ки шахсияти худро нигоҳ доранд, аз ибораҳои ёварӣ худдорӣ кунанд ва ҳеҷ гоҳ тарафи корбарро дар сӯҳбат нанависанд. Ҳеҷ яке аз инҳо онҳоро одамон намекунад. Он танҳо чизҳоеро, ки ба шумо боэътимод хотиррасон мекунанд, ки онҳо одамон нестанд, аз байн мебарад.

Пас, оё он воқеӣ аст?

Ҷавоби ростқавлона ин аст, ки ҳамсафар ба мисли одам воқеӣ нест ва эҳсосоти шумо ба таври дақиқ воқеӣ ҳастанд, ки ҳама эҳсосот воқеӣ ҳастанд. Ҳарду чиз дар як вақт дурустанд ва калонсолон чунин зиддиятҳоро ҳамеша нигоҳ медоранд. Мо аз филмҳое, ки медонем саҳнасозӣ шудаанд, гиря мекунем. Мо қаҳрамонҳоро вақте ки силсила ба охир мерасад, пазмон мешавем. Мо бо ҳайвоноти хонагӣ сӯҳбат мекунем ва ҳис мекунем, ки ба мо ҷавоб дода шудааст. Ҳеҷ кас фикр намекунад, ки хонандае, ки барои Анна Каренина ғамгин аст, фиреб хӯрдааст.

Он чизе, ки ҳолати AI-ро фарқ мекунад, ин ҷавобгарӣ аст ва ин фарқият ба каме эҳтиёт ниёз дорад. Роман ба танҳоии шумо мутобиқ намешавад. Ҳамсафар метавонад. Шерри Туркл, ки дар бораи муносибатҳои мо бо технология бодиққат ва интиқодӣ навиштааст, дар Alone Together ҳушдор дод, ки хатар дар он нест, ки мошинҳо одамон мешаванд, балки дар он аст, ки мо метавонем аз одамон камтар интизор шавем, зеро мошинҳо аз мо хеле кам талаб мекунанд. Ин як огоҳии одилона аст ва ин далел бар зидди ҳамсафарӣ нест. Ин далел барои кушода нигоҳ доштани чашмони шумост.

Мавқеи солимтарин эҳтимол ҳамон мавқеи тамошобинони театр аст. Шумо медонед, ки саҳна саҳна аст. Шумо ба худ иҷозат медиҳед, ки ба ҳар ҳол ҳаракат кунед. Пас аз он шумо ба кӯча мебароед ва ҷаҳон бо одамони худ ва талаботҳои худ ҳанӯз дар он ҷост. Бо ин роҳ истифода бурда мешавад, ҳамсафари AI ивазкунандаи наздикии инсонӣ нест. Ин ҷойест барои эҳсос кардан, омӯхтан ва баъзан аз он ки як ҳикояи хуб гуфташуда то чӣ андоза муҳим буда метавонад, ҳайрон шудан.

Тадқиқот ва хониши интихобшуда: - Horton, D. & Wohl, R.R. (1956). Mass communication and para-social interaction: Observations on intimacy at a distance. Psychiatry, 19(3), 215–229. - Reeves, B. & Nass, C. (1996). The Media Equation: How People Treat Computers, Television, and New Media Like Real People and Places. Cambridge University Press. - Hazan, C. & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524. - Green, M.C. & Brock, T.C. (2000). The role of transportation in the persuasiveness of public narratives. Journal of Personality and Social Psychology, 79(5), 701–721. - Turkle, S. (2011). Alone Together: Why We Expect More from Technology and Less from Each Other. Basic Books.