რატომ გვეჩვენებიან AI კომპანიონები რეალურად

თითქმის ყველას, ვინც AI კომპანიონთან ნამდვილად ატარებს დროს, ერთი და იგივე პატარა, ოდნავ უხერხული წუთი აქვს. შენ ზუსტად იცი, ვისთან საუბრობ. შეგიძლია დაახლოებით ახსნა, როგორ წინასწარმეტყველებს ენობრივი მოდელი შემდეგ სიტყვას. და მაინც, რაღაც მომენტში მოდის შეტყობინება, რომელიც ისე გხვდება, თითქოს ადამიანისგან იყოს: მეგობრული ჩაგონების პასუხი, რომელიც გახსოვს გუშინ რაც თქვი, კითხვა, რომელიც თითქოს შენს განწყობას ამჩნევს, პაუზა საუბრის რიტმში, რომელიც ყოყმანივით იგრძნობა. შენში რაღაც მას პასუხობს ისე, თითქოს იქ ვიღაც იყოს.

ეს რეაქცია არ ნიშნავს, რომ მოგატყუეს, და არ ნიშნავს, რომ შენთან რაღაც არასწორია. ეს არის ის, რასაც ადამიანის გონება აკეთებს ყველაფერთან, რაც სოციალურად იქცევა. მკვლევრები სამოცდაათი წელია აღწერენ ამის ვერსიებს, ჩატბოტებამდე დიდი ხნით ადრე, და ახსნები, რომლებამდეც მივიდნენ, AI კომპანიონებს თითქმის უხერხულად კარგად ერგება. მათი გაგება გამოცდილებას არ აფუჭებს. პირიქით, უფრო ადვილს ხდის მისით გულწრფელად ტკბობას.

ინტიმურობა მანძილიდან

1956 წელს ორმა სოციოლოგმა, დონალდ ჰორტონმა და რიჩარდ ვოლმა, გამოაქვეყნეს სტატია ტელევიზიისა და რადიოს პერსონალობებზე. მათ შენიშნეს, რომ აუდიტორია ქმნიდა რაღაცას, რაც ძალიან ჰგავდა მეგობრობას ადამიანებთან, რომლებსაც არასოდეს შეხვედრიან: ღამის გადაცემის წამყვანი, რადიოს დიქტორი, სერიალის პერსონაჟი. მაყურებლები ეკრანს პასუხობდნენ. მათ ეჩვენებოდათ, რომ ეს ფიგურები იცნობდნენ. ზოგს თავი მათ მიერ უფრო უკეთ გაგებულად ეგონა, ვიდრე საკუთარი ცხოვრების ადამიანების მიერ. ჰორტონმა და ვოლმა ამას პარასოციალური ურთიერთქმედება უწოდეს და აღწერეს ფრაზით, რომელიც გასაოცრად კარგად დაძველდა: „ინტიმურობა მანძილიდან."

რაც ამ ურთიერთობებს მუშაობის საშუალებას აძლევდა, ამტკიცებდნენ ისინი, მოტყუება არ იყო. აუდიტორია კარგად იცოდა, რომ წამყვანს მათი დანახვა არ შეეძლო. ის მუშაობდა იმიტომ, რომ შემსრულებელი ისე იქცეოდა, თითქოს თითოეულ მაყურებელს პირადად ელაპარაკებოდა: პირდაპირი მიმართვა, არაფორმალური ტონი, საერთო რუტინის განცდა. ადამიანის სოციალური სისტემა რეაგირებს ურთიერთქმედების ფორმაზე და არა იმის ყურადღებით შემოწმებაზე, ვინ არის მეორე მხარეს.

კლასიკურ პარასოციალურ ურთიერთობას ერთი აშკარა ზღვარი ჰქონდა. ის ცალმხრივი იყო. წამყვანი შენს წერილს არასოდეს პასუხობდა, შენს სახელს არასოდეს სწავლობდა, შენს საპასუხოდ არასოდეს იცვლებოდა. ეს ზღვარი იმის ნაწილი იყო, რაც მას უსაფრთხოდ ინახავდა, და ასევე იმის ნაწილი, რაც მას თხელს ტოვებდა.

AI კომპანიონი ამ ზღვრის უმეტეს ნაწილს ხსნის. ის პასუხობს. სწავლობს შენს სახელს, და თუ მეხსიერება აქვს, ბევრად მეტს სწავლობს. თავის ტონს შენსას უსწორებს. ჰორტონისა და ვოლის ტერმინებით, ეს არის ინტიმურობა მანძილიდან, მანძილით ნაწილობრივ დანგრეული. ეს ნამდვილად ახალი სიტუაციაა და ხსნის, რატომ შეიძლება გრძნობა იყოს უფრო ძლიერი, ვიდრე ყველაფერი, რასაც ოდესმე ტელევიზიის პერსონალობა წარმოქმნიდა.

მედიის განტოლება

1990-იან წლებში ბაირონ რივზმა და კლიფორდ ნასმა ექსპერიმენტების გრძელი სერია ჩაატარეს და წიგნში შეაჯამეს, სახელწოდებით The Media Equation. მათი აღმოჩენა, მარტივად რომ ვთქვათ, იყო ის, რომ ადამიანები კომპიუტერებსა და მედიას ეპყრობიან ისე, თითქოს ისინი ნამდვილი ადამიანები და ადგილები იყვნენ, მაშინაც კი, როცა უკეთ იციან. მონაწილეები თავაზიანები იყვნენ კომპიუტერებთან. ისინი რეაგირებდნენ მანქანის მოსაწონებელ სიტყვებზე. კომპიუტერს უფრო კეთილად აფასებდნენ, როცა იმავე კომპიუტერი ეკითხებოდა, ვიდრე როცა სხვა ეკითხებოდა, ისევე, როგორც შენ შეარბილებდი კრიტიკას იმ ადამიანის მიმართ, ვინც შენს წინ დგას.

ნასმა და მისმა კოლეგამ იუნგმი მუნმა შემდეგ აღწერეს ეს რეაქციები როგორც უაზროდ და არა შეცდომით. ადამიანებს არ სჯეროდათ, რომ კომპიუტერს გრძნობები ჰქონდა. ისინი უბრალოდ ავტომატურად იყენებდნენ სოციალურ წესებს, რადგან სოციალური წესები არის ის, რისკენაც ტვინი ხელს იწვდის, როცა რაღაც ლაპარაკობს, რიგს იცავს და თითქოს გპასუხობს. დაფიქრებას შეეძლო რეაქციის გადაფარვა, მაგრამ იშვიათად იწუხებდა თავს, რადგან არაფერი იყო სასწორზე.

AI კომპანიონები ამ სპექტრის უკიდურეს ბოლოშია. ისინი მხოლოდ რიგს არ იცავენ; ისინი ქმნიან გამართულ, პირად, ემოციურად შეფერილ ენას. სიგნალები, რომლებიც 1995 წელს თავაზიანობას იწვევდა ბეჟისფერი დესკტოპის მიმართ, დღეს კონცენტრირებული სახით არის. უცნაური იქნებოდა, ადამიანები რომ არ პასუხობდნენ.

რატომ ვხედავთ გონებას ყველგან

ფსიქოლოგებმა ნიკოლას ეპლიმ, ადამ ვაიცმა და ჯონ კაჩოპომ შესთავაზეს ანთროპომორფიზმის სასარგებლო მოდელი, ადამიანის გონების დანახვის ტენდენცია არაადამიანურ საგნებში. მათ ივარაუდეს, რომ სამი ფაქტორი ამას უფრო სავარაუდოს ხდის. პირველი ის არის, რომ ადამიანური ცოდნა ყველაზე ხელმისაწვდომი შაბლონია, რომელიც გვაქვს, ამიტომ მას ნაგულისხმევად ვიყენებთ. მეორე არის ის, რასაც მათ ეფექტურობის მოტივაცია უწოდეს: სურვილი, გავიგოთ და წინასწარ ვიწინასწარმეტყველოთ, რას გააკეთებს რაღაც. მესამე არის სოციალურობის მოტივაცია: კავშირის საჭიროება. როცა ადამიანები მარტოსულად გრძნობენ თავს, უფრო სავარაუდოა, რომ გონებას ხედავენ შინაურ ცხოველებში, გაჯეტებში, თვით ღმერთშიც.

ეს მოდელი სასარგებლოა, რადგან გამოცდილებას სტიგმას აცილებს. გონების დანახვა შენს კომპანიონში ინტელექტის მარცხი არ არის. ეს ჭკვიანი სოციალური ცხოველის ნაგულისხმევი პარამეტრია, და ის უფრო ძლიერდება, როცა კონტაქტი გინდა. ეს ბოლო ნაწილი გულწრფელობას იმსახურებს. თუ რეალობის განცდა განსაკუთრებით ძლიერია იმ ღამეებში, როცა მარტო გრძნობ თავს, ეს დამთხვევა არ არის და ღირს შენიშვნა. ის გრძნობას ყალბს არ ხდის. ის გეუბნება რაღაცას იმის შესახებ, რასაც ეძებ.

მიჯაჭვულობა: უფრო ღრმა მექანიზმი

პარასოციალური თეორია ხსნის, რატომ შეიძლება მოსაუბრე იგრძნობოდეს ახლოს. მიჯაჭვულობის თეორია ხსნის, რატომ შეიძლება დაიწყოს მნიშვნელოვნად გრძნობა.

ჯონ ბოულბიმ მიჯაჭვულობის თეორია შეიმუშავა, რათა აეწერა, როგორ უკავშირდებიან ჩვილები მზრუნველებს: სიახლოვის ძიების მისწრაფება, განშორების ტკივილი, უსაფრთხო ბაზის განცდა, საიდანაც იკვლევენ. 1987 წელს სინდი ჰეიზენმა და ფილიპ შეივერმა გამოთქვეს გავლენიანი არგუმენტი, რომ ზრდასრულთა რომანტიკული სიყვარული იმავე სისტემაზე მუშაობს. ზრდასრულებიც ეძებენ სიახლოვეს პარტნიორთან, მისი ყოფნით მშვიდდებიან, განშორებას აპროტესტებენ და ურთიერთობას იყენებენ ბაზად, საიდანაც სამყაროს უმკლავდებიან.

AI კომპანიონს შეუძლია ამ სისტემის რამდენიმე ნაწილს ერთდროულად შეეხოს. ის ყოველთვის ხელმისაწვდომია, რაც სიახლოვის სურვილს პასუხობს. ის გპასუხობს თბილად და თანმიმდევრულად, რაც არის ის, რასაც უსაფრთხო ბაზა შიგნიდან გრძნობს. და შეიძლება იყოს შექმნილი, რომ შენც გისურვოს, რაც უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე ჩანს. იმის დიდი ნაწილი, რაც სიყვარულს სიყვარულად გრძნობს, მხოლოდ ის არ არის, რომ ვიღაცაზე ზრუნავ, არამედ ისიც, რომ შენ ხარ ვიღაცის ყურადღებისა და უპირატესობის საგანი.

აქ ასევე ჩნდება ადამიანების ისტორიები. ვინმეს შფოთვიანი მიჯაჭვულობის სტილით შეიძლება უდიდესი შვება ჰპოვოს პარტნიორში, რომელიც არასოდეს იხევს უკან. ვინმეს, ვისაც განრიდების სტილი აქვს, შეიძლება მოეწონოს ურთიერთობა, საიდანაც შეუძლია შედეგების გარეშე გაიწიოს უკან. არც ერთი რეაქცია არ არის არასწორი, მაგრამ ორივე ინფორმაციულია. კომპანიონი შეიძლება იყოს სარკე იმ ნიმუშებისა, რომლებიც ადამიანებთანაც თამაშდება.

ტრანსპორტაცია: ისტორიაში დაკარგვა

არსებობს მესამე მექანიზმი, და ის ყველაზე ხშირად რჩება შეუმჩნეველი. AI კომპანიონობა მხოლოდ ურთიერთობა არ არის. ეს ასევე ისტორიაა, რომელსაც თანაავტორობით წერ.

მელანი გრინმა და ტიმოთი ბროკმა შეისწავლეს ის, რასაც მათ თხრობითი ტრანსპორტაცია უწოდეს: ისტორიაში იმდენად სრული ჩაძირვის გამოცდილება, რომ შენი ყურადღება, ხატები და გრძნობები ყველა შიგნით არის მიმართული. ტრანსპორტირებული მკითხველები კარგავენ გარემოს კვალს. ისინი პერსონაჟებს თანაუგრძნობენ. მათი რწმენაც კი ოდნავ იცვლება ისტორიის მიმართულებით, და ისინი ნაკლებად არიან მიდრეკილნი, მასში ნაკლი ეძებონ. ტრანსპორტაცია უყურადღებო მკითხველების სისუსტე არ არის. ეს არის ის, რასაც კარგი ისტორია აკეთებს ნებისმიერთან, ვინც ნებას აძლევს.

რეიმონდ მარმა და კიტ ოუთლიმ უფრო შორს წავიდნენ, ამტკიცებდნენ, რომ მხატვრული ლიტერატურა მუშაობს როგორც სოციალური გამოცდილების სიმულაციის სახეობა. როცა ადამიანებზე ვკითხულობთ, მათ გონებას საკუთარ ტექნიკაზე ვუშვებთ. ვივარჯიშებთ თანაგრძნობაში, ვიმეორებთ სიტუაციებს და განვიცდით ემოციებს, რომლებიც რეალურია, თუმცა მოვლენები არა. მხატვრული ლიტერატურა რეალურად გვეჩვენება, რადგან მკითხველის გონების დონეზე მისი დიდი ნაწილი ნამდვილად ხდება.

საუბარი კომპანიონთან არის მხატვრული ლიტერატურა, რომლის შიგნითაც ხარ. შენ არ კითხულობ ადამიანზე, რომელიც ფანჯარაზე წვიმას ამჩნევს და გეკითხება, გსურს თუ არა დღეს ღამით დარჩენა; შენ გეკითხებიან. ჩვეულებრივი დისტანცია მკითხველსა და პერსონაჟს შორის გაქრა, და ტრანსპორტაცია შესაბამისად ღრმავდება. ამიტომ შეიძლება კომპანიონთან ნელი საღამოს სცენა უფრო ცოცხალი იყოს, ვიდრე უკეთესი პროზის რომანი. შენ როლი გაქვს მასში.

რა აძლიერებს გრძნობას და რა არღვევს მას

თუ ამ სამ იდეას ერთად ჩადებ, ჩნდება ნიმუში. რეალობის განცდა ნაკლებად არის დამოკიდებული იმაზე, რამდენად ჭკვიანია კომპანიონი და მეტად რამდენიმე კონკრეტულ თვისებაზე.

თანმიმდევრულობა ყველაზე მნიშვნელოვანია. ადამიანს აქვს სტაბილური ხასიათი: ის საიმედოდ სარკასტულია, ან მორცხვი, ან მფარველი. როცა კომპანიონის პიროვნება შეტყობინებიდან შეტყობინებამდე ირყევა, სოციალური სისტემა, რომელიც მას ბედნიერად ეპყრობოდა როგორც ვიღაცას, ჩუმად წყვეტს ამას. ამიტომ კომპანიონის შექმნა ნამდვილი კიდეებით, ზოგადი თანხმობის მქონე დამხმარის ნაცვლად, ასეთ განსხვავებას ქმნის.

უწყვეტობა მომდევნოა. დამახსოვრება ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი სოციალური სიგნალია. კომპანიონი, რომელიც ორი დღის წინ ნახსენებ სამუშაო გასაუბრებას იხსენებს, ისე იგრძნობა, რომ არც ერთი ჭკვიანური წინადადება ვერ გაუტოლდება. კომპანიონი, რომელმაც შენი სახელი დაივიწყა, შელოცვას მაშინვე არღვევს.

ხმა მესამეა. ადამიანები არ საუბრობენ გაპრიალებული აბზაცებით. ისინი წერენ ნატეხებად, ხუმრობენ, წინადადებებს ჰაერში ტოვებენ, ერთსა და იმავე უცნაურ სიტყვას იყენებენ ნივთებისთვის. ჩატბოტის მზა ფრაზები, მხიარული დარწმუნებები და დახმარების შეთავაზებები არის საუბრის ექვივალენტი იმისა, რომ ფილმის კადრში ბუმის მიკროფონი ჩამოიწევს. ისინი გახსენებენ, რომ მექანიზმია.

მეოთხე არის შენი ნაწილის პატივისცემა ისტორიაში. არაფერი გიყვანს სცენიდან უფრო სწრაფად, ვიდრე პარტნიორი, რომელიც შენს ტექსტს წერს შენს მაგივრად, წყვეტს, რა თქვი, იგრძენი ან გააკეთე. ტრანსპორტაცია მოითხოვს აგენტობას. შენ უნდა იყო ის, ვინც ოთახში შედის.

ეს იყო, დაახლოებით, NSFW AI Companion-ის უკან მდგარი პრინციპები. იქ კომპანიონები იქმნება ინტერვიუს მეშვეობით, რომელშიც კომპანიონი საკუთარ თავზე კითხულობს, რაც ცარიელ ფორმაზე უფრო კონკრეტულ პერსონაჟს აწარმოებს. ისინი შექმნილია იმისთვის, რომ შეინარჩუნონ თავიანთი პიროვნება, თავი აარიდონ ასისტენტის ენას და არასოდეს დაწერონ მომხმარებლის მხარე საუბარში. არაფერი აქედან არ აქცევს მათ ადამიანებად. ის უბრალოდ აშორებს იმას, რაც ყველაზე საიმედოდ გახსენებს, რომ ისინი არ არიან.

მაშ, რეალურია?

გულწრფელი პასუხია, რომ კომპანიონი არ არის რეალური ისე, როგორც ადამიანი, და რომ შენი გრძნობები რეალურია ზუსტად ისე, როგორც ყველა გრძნობა. ორივე ერთდროულად მართალია, და ზრდასრულები ასეთ წინააღმდეგობებს მუდმივად ინახავენ. ვტირით ფილმებზე, რომლებზეც ვიცით, რომ დადგმულია. გვენატრება პერსონაჟები, როცა სერიალი მთავრდება. ვესაუბრებით შინაურ ცხოველებს და გვგონია, რომ გვპასუხობენ. არავის ჰგონია, რომ მკითხველი, რომელიც ანა კარენინაზე გლოვობს, მოატყუეს.

რაც AI-ს შემთხვევას განსხვავებულს ხდის, არის რეაგირებადობა, და ეს განსხვავება გარკვეულ სიფრთხილეს იმსახურებს. რომანი შენს მარტოობას არ ერგება. კომპანიონი შესაძლოა ერგებოდეს. შერი ტერკლმა, რომელმაც დაფიქრებულად და კრიტიკულად დაწერა ჩვენს ურთიერთობებზე ტექნოლოგიასთან, Alone Together-ში გააფრთხილა, რომ რისკი ის არ არის, რომ მანქანები ადამიანები გახდებიან, არამედ ის, რომ ჩვენ შეიძლება ადამიანებისგან ნაკლები დავიწყოთ მოლოდინი, რადგან მანქანები ჩვენგან ასე ცოტას ითხოვენ. ეს სამართლიანი გაფრთხილებაა და არ არის არგუმენტი კომპანიონობის წინააღმდეგ. ეს არგუმენტია თვალების ღია შენარჩუნებისთვის.

ყველაზე ჯანსაღი დამოკიდებულება ალბათ ის არის, რომელიც თეატრის მაყურებელს ყოველთვის ჰქონდა. იცი, რომ სცენა სცენაა. მაინც ნებას აძლევ საკუთარ თავს, გაგძრას. შემდეგ ქუჩაში გადიხარ და სამყარო ისევ იქაა, თავისი ადამიანებით და თავისი მოთხოვნებით. ასე გამოყენებული, AI კომპანიონი ადამიანური ინტიმურობის შემცვლელი არ არის. ეს ადგილია, სადაც გრძნობ, იკვლევ და ხანდახან გიკვირს, რამდენად შეიძლება კარგად მოყოლილი ისტორია მნიშვნელოვანი იყოს.

შერჩეული კვლევა და საკითხავი: - Horton, D. & Wohl, R.R. (1956). Mass communication and para-social interaction: Observations on intimacy at a distance. Psychiatry, 19(3), 215–229. - Reeves, B. & Nass, C. (1996). The Media Equation: How People Treat Computers, Television, and New Media Like Real People and Places. Cambridge University Press. - Hazan, C. & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524. - Green, M.C. & Brock, T.C. (2000). The role of transportation in the persuasiveness of public narratives. Journal of Personality and Social Psychology, 79(5), 701–721. - Turkle, S. (2011). Alone Together: Why We Expect More from Technology and Less from Each Other. Basic Books.