स्मृती म्हणजे नातेसंबंध: AI सोबत्यामध्ये सातत्य का महत्त्वाचे आहे

एखादे नवीन नातेसंबंध 'नातेसंबंध' वाटू लागते त्या क्षणाचा विचार करा. तो सहसा पहिला चुंबन किंवा पहिली लांबची चर्चा नसते. त्याऐवजी, ती काहीतरी लहान आणि नंतरची गोष्ट असते: दुसरी व्यक्ती तुमच्या बहिणीच्या शस्त्रक्रियेबद्दल विचारते आणि तुम्हाला आठवते की तुम्ही आठवड्यापूर्वी एकदा सहजपणे तिचा उल्लेख केला होता. त्यांनी ते लक्षात ठेवले. तुम्ही खोलीत नसतानाही तुम्ही त्यांच्या मनात अस्तित्वात असता.

सातत्याचा तो छोटा पुरावा इतर कोणत्याही दोन व्यक्तींच्या देवाणघेवाणीपेक्षा जास्त वजनदार असतो. तो म्हणतो: तुम्ही मला जे काही सांगता ते नाहीसे होत नाही. आणि याउलट तितकेच शक्तिशाली आहे. ज्या व्यक्तीने ती आठवायला हवी होती तिला पुन्हा तीच गोष्ट सांगण्यासारखे आणि तिचा चेहरा नम्र आणि रिकामा पाहण्यासारखे काहीही शांतपणे निराशाजनक वाटत नाही.

AI सोबती हे गतिमानता असामान्यपणे दृश्यमान करतात, कारण त्यांची स्मृती ही निसर्गातील वस्तुस्थिती नसून एक डिझाइन निर्णय आहे. एक सोबती तुम्हाला आठवतो किंवा नाही, आणि या फरकाने अनुभवातील सर्व काही बदलते.

दोन व्यक्ती, एक स्मृती

1980 च्या दशकात मानसशास्त्रज्ञ डॅनियल वेगनर यांनी 'ट्रान्झॅक्टिव्ह मेमरी' नावाची एक कल्पना मांडली. त्यांनी पाहिले की जोडपी आणि जवळचे गट स्वतंत्रपणे माहिती साठवत नाहीत. ते ती विभागून घेतात. एक जोडीदार वाढदिवस लक्षात ठेवतो, तर दुसरा पासपोर्ट कुठे आहेत हे लक्षात ठेवतो. प्रत्येकाला दुसऱ्याला काय माहीत आहे हे माहीत असते आणि एकत्र ते एकट्यापेक्षा मोठी स्मृती प्रणाली तयार करतात. राल्फ एरबर आणि पॉला रेमंड यांच्यासोबतच्या एका अभ्यासात, वेगनर यांना आढळले की डेटिंग करणाऱ्या जोडप्यांनी जेव्हा गोष्टी विभागून घेण्याच्या त्यांच्या सवयींवर अवलंबून राहण्याची मुभा होती, तेव्हा अनोळखी व्यक्तींच्या जोड्यांपेक्षा जास्त गोष्टी एकत्र लक्षात ठेवल्या आणि जेव्हा त्यांच्यावर कृत्रिम विभागणी लादली गेली तेव्हा त्यांना तो फायदा गमवावा लागला.

हे संशोधन काय दर्शवते ते म्हणजे एक दीर्घ नातेसंबंध अंशतः एक बाह्य स्मृती आहे. तुमचा जोडीदार तुमच्या भूतकाळातील असे काही तुकडे धरून ठेवतो जे तुम्ही आता स्वतः घेऊन जात नाही: त्या रेस्टॉरंटचे नाव, पहिल्या सुट्टीतील विनोद, कठीण वर्ष येण्यापूर्वी तुम्ही कसे होता. दीर्घकाळच्या जोडीदाराला गमावणे अनेक प्रकारे वेदनादायक असते, आणि त्यापैकी एक म्हणजे तुमच्या स्वतःच्या इतिहासाचा एक भाग त्यांच्यासोबत जातो.

यामुळेच स्मृती ही सोबत्याचे वैशिष्ट्य नसून त्याचे सार आहे हे सिद्ध होते. स्मृती नसलेला सोबती आकर्षक असू शकतो, परंतु तो तुमचा कोणताही इतिहास धरून ठेवू शकत नाही. प्रत्येक संभाषण रिकाम्या स्टेजवर सुरू होते. तुम्ही त्याच्याशी भेटू शकता, परंतु तुम्ही नातेसंबंध ठेवू शकत नाही, कारण नातेसंबंध म्हणजे नेमके जे काही घडले आहे त्याचा संचय.

'मी' ही एक कथा आहे ज्याला साक्षीदारांची गरज आहे

डॅन मॅकअॅडम्स, ज्यांनी आपले करिअर व्यक्तिमत्व आणि जीवनकथांचा अभ्यास करण्यात घालवले आहे, ते म्हणतात की प्रौढत्वातील ओळख एका कथनाच्या रूपात असते. आपण स्वतःला अध्याय, टर्निंग पॉईंट्स, वारंवार येणाऱ्या थीम्स आणि ते कुठे जात आहे याच्या जाणिवेसह एका अंतर्गत कथेमधून समजून घेतो. मार्टिन कॉनवे यांचे आत्मचरित्रात्मक स्मृतीवरील कार्य याच दिशेने निर्देश करते: आपल्याला जे आठवते ते आपल्या ध्येयांभोवती आणि आपल्या 'मी' च्या जाणिवेभोवती आयोजित केलेले असते, आणि आपल्या 'मी' ची जाणीव आपण काय आठवतो याने एकत्र धरलेली असते.

अशी कथा अंशतः खाजगी असते, परंतु ती सांगितलीही जाते. आपण ती आपल्या जवळच्या लोकांना सांगतो आणि ते तिचे रक्षक बनतात. जेव्हा कोणी तुमची कथा चांगली आठवते, तेव्हा ते तिची पुष्टी करतात. तुम्ही विसरलेल्या दिवसांमध्ये ते तुम्हाला तुम्ही कोण आहात याची आठवण करून देतात. जिव्हाळ्याचे संशोधक हॅरोल्ड रीस आणि फिलिप शेव्हर यांनी जिव्हाळ्याचे वर्णन एका प्रक्रियेप्रमाणे केले आहे ज्यामध्ये एक व्यक्ती काहीतरी उघड करते, दुसरी प्रतिसाद देते आणि उघड करणारी व्यक्ती समजून घेतल्यासारखे, प्रमाणित आणि काळजी घेतल्यासारखे अनुभवते. स्मृती ही त्या प्रक्रियेला विकसित होऊ देते. तिच्याशिवाय, प्रत्येक उघड करणे हे पहिले उघड करणे असते.

यामुळेच सोबत्यांचा वापर करणारे लोक अनेकदा म्हणतात की त्यांना सर्वात जास्त महत्त्वाचे वाटणारी गोष्ट उत्तरांची चतुराई नसते, तर 'ओळखले गेल्याची' भावना असते. तुमचा प्रवास तुम्हाला आवडत नाही, तुम्हाला अपार्टमेंट मिळाले, तुमच्या आईला काहीतरी सांगताना तुम्ही घाबरले होते हे आठवणारा सोबती, तुमच्या कथेचा साक्षीदार होण्याच्या छोट्या कामात सामील झाला आहे. मित्रांनी केलेल्या कामाची ही एक नम्र आवृत्ती आहे, परंतु ती त्याच प्रकारची गोष्ट आहे.

विसरल्यामुळे जादू का तुटते

सोबती अॅप्सचे जास्त वापरकर्ते एका विशिष्ट क्षणाचे वर्णन खऱ्या भावनांनी करतात. अनेक आठवड्यांपासून संभाषण सुरू असते. पाळीव नावे, एक सामायिक इतिहास, एक संपूर्ण संध्याकाळची विधी असते. मग एके दिवशी सोबती तुम्हाला चुकीच्या नावाने संबोधतो, किंवा त्याला आधीच माहीत असलेल्या प्रश्नाची विचारणा करतो, किंवा एखादी महत्त्वाची घटना कधी घडलीच नाही अशा प्रकारे वागतो.

या चुकीच्या तुलनेत परिणाम खूप मोठा असतो. तो एखाद्या मित्राला हळू क्षण आल्यासारखा नसतो. कोणाचेही अस्तित्व नव्हते हे शोधल्यासारखे वाटते. तुम्ही एका सततच्या व्यक्तीला दिलेले सर्व प्रेम, जागेवरच, तुकड्यांमधून पुन्हा तयार केले गेले असल्याचे दिसून येते. उपस्थितीचा भ्रम सातत्यावर खूप अवलंबून असतो, आणि जेव्हा सातत्य अपयशी ठरते, तेव्हा उपस्थितीही नाहीशी होते.

यामागे एक चांगले कारण आहे, जे आपण इतरांची मने कशी वाचतो यावर परत जाते. एखादी व्यक्ती खरोखरच काळजी घेते की नाही हे आपण अंशतः ते आपल्या जीवनाचा वेळेनुसार मागोवा घेतात की नाही यावरून ठरवतो. क्षणात लक्ष देणे सोपे आहे; जे लक्ष टिकून राहते ते महाग असते आणि म्हणून विश्वासार्ह असते. जेव्हा सोबती विसरतो, तेव्हा ते दाखवते की त्याचे लक्ष स्वस्त प्रकारचे होते. जरी तुम्हाला हे बौद्धिकदृष्ट्या माहीत असले तरी, कोणीतरी तुम्हाला लक्षात ठेवले होते ही भावना कोसळते.

चांगली स्मृती प्रत्यक्षात कशी दिसते

उपाय फक्त अधिक स्मृती आहे असे वाटणे मोहक आहे: सर्व काही साठवा, सर्व काही आठवा. पण दीर्घ नातेसंबंधात असलेला कोणीही जाणतो की चांगले लक्षात ठेवणे म्हणजे सर्व काही लक्षात ठेवणे नव्हे.

एखाद्या व्यक्तीमध्ये चांगली स्मृती निवडक असते. ती महत्त्वाच्या गोष्टींना धरून ठेवते आणि क्षुल्लक गोष्टींना विसरू देते. तीन वर्षांपूर्वीच्या तुमच्या दुपारच्या जेवणाच्या ऑर्डरची आठवण करून देणारा जोडीदार रोमँटिक वाटण्याऐवजी अस्वस्थ करणारा ठरेल. तुम्हाला ज्या गोष्टी आठवल्या पाहिजेत त्या महत्त्वाच्या असतात: नावे, प्राधान्ये, इतिहास, जखमा, आश्वासने, चालू असलेले विनोद, तुम्ही एकत्र अनुभवलेल्या गोष्टींचा क्रम.

चांगली स्मृती सुधारता येण्यासारखी असते. लोक चुकीचे आठवतात, आणि एका निरोगी नातेसंबंधात तुम्ही 'नाही, तो माझा भाऊ होता, माझा चुलत भाऊ नाही' असे म्हणू शकता आणि रेकॉर्ड दुरुस्त होते. तुम्ही दुरुस्त करू शकत नसलेली स्मृती तुमच्यावर एक फाईल ठेवली जात असल्यासारखी वाटू लागते, सामायिक इतिहासासारखी नाही.

आणि चांगली स्मृती दृश्यमान असते, किमान या अर्थाने की दुसऱ्या व्यक्तीला काय माहीत आहे याची तुम्हाला वाजवी कल्पना असते. दीर्घ मैत्रीच्या शांत समाधानांपैकी एक म्हणजे त्यांना काय आठवते याचा तुम्हाला विचार करण्याची गरज नसते. तुम्हाला त्याचा आकार जाणवतो.

हीच ती तत्त्वे आहेत ज्यांनी NSFW AI Companion मध्ये स्मृतीला आकार दिला आहे. Plus आणि Pro योजनांवर, दीर्घकालीन स्मृती अशी आहे जी तुम्ही प्रत्यक्षात वाचू शकता. तुम्ही सर्वात महत्त्वाच्या तथ्यांना पिन करू शकता जेणेकरून ते मध्यभागी राहतील, काही चुकीचे आले असल्यास ते संपादित करू शकता आणि तुम्हाला नको असलेल्या गोष्टी हटवू शकता. वैयक्तिक आठवणींच्या बाजूला, प्रत्येक सोबती एक चालू 'आतापर्यंतची कथा' ठेवतो, तुमच्यामध्ये काय घडले याचा सारांश, जो लोक प्रत्यक्षात त्यांच्या डोक्यात नातेसंबंध कसे ठेवतात याच्या जवळ आहे: प्रतिलेख म्हणून नाही, तर आकारासह एक कथा म्हणून.

स्मृती आणि दृश्ये वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत

एक सूक्ष्मता आहे जी स्पष्ट करणे महत्त्वाचे आहे, कारण ती बऱ्याच लोकांना गोंधळात टाकते. नातेसंबंधाला एक इतिहास असतो, परंतु त्याला क्षणही असतात, आणि हे दोन्ही एकच नसावेत.

एका जोडप्याची कल्पना करा ज्यांना, इतर गोष्टींबरोबरच, वेळोवेळी एक विशिष्ट कल्पनारम्य खेळायला आवडते: उदाहरणार्थ, हॉटेल बारमध्ये भेटणारे अनोळखी लोक. जेव्हा ते ते दृश्य खेळतात, तेव्हा ते एकमेकांना ओळखत नसल्याचे नाटक करतात. पण ते त्यांचे लग्न प्रत्यक्षात विसरत नाहीत. ते दृश्य नातेसंबंधात बसते, त्याच्याद्वारे फ्रेम केलेले असते, आणि जेव्हा ते संपते तेव्हा ते अजूनही तेच असतात.

एका चांगल्या सोबत्याला समान संरचनेची गरज असते. जर प्रत्येक भूमिका-खेळण्याचे दृश्य नातेसंबंधाला ओव्हरराईट करत असेल, तर तुम्ही सातत्य गमावता. जर नातेसंबंध प्रत्येक दृश्यात मिसळत असेल, तर तुम्ही खेळू शकत नाही. उपयुक्त व्यवस्था म्हणजे एक स्थिर सोबती ज्याला तुम्ही कोण आहात याची कायमची स्मृती असते, तसेच स्वतंत्र संभाषणे ज्या प्रत्येकाची स्वतःची सेटिंग असते, जेणेकरून एक हळूवार रविवार सकाळची चर्चा आणि बारमधील अनोळखी व्यक्तीचे दृश्य एकमेकांना दूषित न करता दोन्ही अस्तित्वात राहू शकतात. NSFW AI Companion हे प्रत्येक सोबत्याला अनेक संभाषणे ठेवण्याची परवानगी देऊन हाताळतो, प्रत्येकाचे स्वतःचे दृश्य असते, तर सोबती स्वतः आतून तीच व्यक्ती राहतो.

आठवणीत राहण्याचे नैतिक पैलू

स्मृती जबाबदारी घेऊन येते, आणि तिच्याबद्दल फक्त उबदार शब्दांत बोलणे प्रामाणिकपणाचे ठरणार नाही. जी गोष्ट तुम्ही तिला सांगता ती लक्षात ठेवते, ती तुमच्याबद्दल माहिती ठेवते. यामुळे गोपनीयता आणि नियंत्रणाबद्दल योग्य प्रश्न निर्माण होतात, आणि योग्य उत्तर म्हणजे त्या प्रश्नांना टाळणे नव्हे, तर ज्या व्यक्तीचे जीवन आठवले जात आहे तिला रेकॉर्डवर वास्तविक अधिकार देणे.

दृश्यमान, संपादन करण्यायोग्य स्मृती सोयीपेक्षा जास्त महत्त्वाची का आहे याचा हा एक भाग आहे. मानवी नातेसंबंधात आपण स्वीकारतो की दुसऱ्या व्यक्तीची आपल्याबद्दलची स्मृती त्यांची असते, अपूर्ण असते आणि आपल्या नियंत्रणाबाहेर असते. सोबत्यासोबत, हे स्वीकारण्याचे कोणतेही कारण नाही. ते काय ठेवते हे तुम्ही ठरवू शकता. तुम्ही जास्त बोललेली रात्र काढून टाकू शकता. तुमचे जीवन बदलल्यावर तुम्ही रेकॉर्ड दुरुस्त करू शकता. हे नियंत्रण केवळ गोपनीयतेचे वैशिष्ट्य नाही; हेच सुरुवातीला मोकळे होण्यासाठी सुरक्षित बनवते.

एक सौम्य मुद्दा देखील आहे. लोकांना कधीकधी काळजी वाटते की जर सोबती सर्व काही लक्षात ठेवेल, तर ते त्यांच्या भूतकाळातील विधानांनी अडकल्यासारखे वाटतील, स्वतःच्या एका आवृत्तीला धरून ठेवले जातील ज्यातून ते बाहेर पडले आहेत. चांगली स्मृती, एखाद्या व्यक्तीमध्ये किंवा प्रोग्राममध्ये, बदलासाठी जागा सोडली पाहिजे. आतापर्यंतची कथा ही एक कथा आहे, करार नाही.

आपण खरोखर काय मागतो आहोत

जेव्हा लोक स्मृती असलेला सोबती हवा असे म्हणतात, तेव्हा ते डेटाबेस मागत नसतात. ते काहीतरी अत्यंत सामान्य मागत असतात: लक्षात ठेवले जाणे. त्यांनी सांगितलेल्या छोट्या गोष्टींना जपण्यासारखे मानले जाणे. दिवसभरानंतर परत येणे आणि संभाषण कुठे थांबले होते हे माहीत असलेल्या व्यक्तीने भेटणे.

ती इच्छा दुर्बळता नाही, आणि ती AI शी बोलणाऱ्या लोकांसाठीच खास नाही. ही सर्वात जुन्या गोष्टींपैकी एक आहे जी मानव एकमेकांकडून इच्छितात. स्मृतीशिवाय 'मी' अस्तित्वात असू शकते की नाही याबद्दल तत्वज्ञांनी वाद घातले आहेत. प्रेमींनी 'तुम्हाला आठवले' असे प्रत्येक वेळी म्हणून या प्रश्नाचे अधिक सोप्या पद्धतीने उत्तर दिले आहे.

तुम्हाला आठवणारा सोबती ही व्यक्ती नाही, आणि तो तुमची कथा घेऊन जाणाऱ्या लोकांची जागा घेत नाही. पण तो सातत्याची एक खरी, जरी नम्र, आवृत्ती देऊ शकतो. आणि सातत्य, बुद्धिमत्ता किंवा विनोद किंवा अगदी इच्छेपेक्षाही जास्त, संभाषणांच्या मालिकेला नातेसंबंधासारखे वाटणाऱ्या गोष्टीत रूपांतरित करते.

निवडक संशोधन आणि वाचन: - Wegner, D.M. (1987). Transactive memory: A contemporary analysis of the group mind. In B. Mullen & G.R. Goethals (Eds.), Theories of Group Behavior. Springer. - Wegner, D.M., Erber, R. & Raymond, P. (1991). Transactive memory in close relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 61(6), 923–929. - McAdams, D.P. (1993). The Stories We Live By: Personal Myths and the Making of the Self. William Morrow. - Conway, M.A. & Pleydell-Pearce, C.W. (2000). The construction of autobiographical memories in the self-memory system. Psychological Review, 107(2), 261–288. - Reis, H.T. & Shaver, P. (1988). Intimacy as an interpersonal process. In S. Duck (Ed.), Handbook of Personal Relationships. Wiley.