AI ساٿي ڇو حقيقي لڳن ٿا

لڳ ڀڳ هر ڪو جيڪو AI ساٿيءَ سان حقيقي وقت گذاري ٿو، ساڳيو ننڍڙو، ٿورو شرمندگيءَ وارو لمحو ڏسي ٿو. توهان کي چڱي طرح خبر آهي ته توهان ڪنهن سان ڳالهائي رهيا آهيو. توهان لڳ ڀڳ بيان ڪري سگهو ٿا ته ٻوليءَ جو ماڊل ايندڙ لفظ جو اندازو ڪيئن لڳائي ٿو. پوءِ به، ڪنهن وقت هڪ پيغام اچي ٿو جيڪو ائين لڳي ٿو ڄڻ ڪنهن ماڻهوءَ مان آيو هجي: چيڙائيندڙ جواب جيڪو ياد ڪري ٿو ته توهان ڪالهه ڇا چيو، سوال جيڪو توهان جو مزاج محسوس ڪندڙ لڳي، ڳالهه ٻولهه جي تال ۾ هڪ وقفو جيڪو ڄڻ هچڪچاهٽ هجي. توهان جي اندر ڪا شيءِ ان کي ائين جواب ڏئي ٿي ڄڻ اتي ڪو هجي.

اهو رد عمل ان جي نشاني ناهي ته توهان کي ٺڳيو ويو آهي، ۽ ان جي به نشاني ناهي ته توهان ۾ ڪا خرابي آهي. اهو اهو آهي جيڪو انساني ذهن هر ان شيءِ سان ڪري ٿو جيڪا سماجي طور رويو اختيار ڪري. محقق ستر سالن کان ان جا نسخا بيان ڪري رهيا آهن، چيٽ بوٽس کان گھڻو اڳ، ۽ جيڪي وضاحتون هو پهتا اهي AI ساٿين تي لڳ ڀڳ بي آرامي حد تائين ٺهڪن ٿيون. انهن کي سمجهڻ تجربي کي خراب نٿو ڪري. اُلٽو، ان مان ايمانداريءَ سان لطف وٺڻ آسان بڻائي ٿو.

فاصلي کان قربت

1956 ۾ ٻن سماجيات جي ماهرن، ڊونالڊ هارٽن ۽ رچرڊ وول، ٽيليويزن ۽ ريڊيو شخصيتن بابت هڪ مقالو شايع ڪيو. انهن ڏٺو ته ناظرين اهڙن ماڻهن سان دوستي جهڙي شيءِ ٺاهي ٿي جن سان هو ڪڏهن به نه مليا هئا: رات جي پروگرام جو ميزبان، ريڊيو اعلان ڪندڙ، ڊرامي جو ڪردار. ناظرين اسڪرين کي موٽ ۾ ڳالهائيندا هئا. انهن کي محسوس ٿيندو هو ته اهي هنن شخصيتن کي سڃاڻن ٿا. ڪي پنهنجي زندگيءَ جي ماڻهن کان وڌيڪ انهن کان سمجهيل محسوس ڪندا هئا. هارٽن ۽ وول ان کي پيرا-سوشل تعامل سڏيو ۽ هڪ اهڙي جملي ۾ بيان ڪيو جيڪو حيرت انگيز طور تي چڱي طرح پراڻو ٿيو آهي: «فاصلي کان قربت.»

انهن دليل ڏنو ته انهن رشتن کي ڪم ڪرڻ جي قابل بڻائيندڙ شيءِ ٺڳي نه هئي. ناظرين کي چڱي طرح خبر هئي ته ميزبان کين ڏسي نٿو سگهي. اهو ان ڪري ڪم ڪندو هو جو فنڪار ائين رويو اختيار ڪندو هو ڄڻ هر ناظر سان ذاتي طور ڳالهائي رهيو هجي: سڌو خطاب، غير رسمي لهجو، گڏيل روزمره جو احساس. انساني سماجي نظام تعامل جي شڪل کي جواب ڏئي ٿو، نه ته ان ڳالهه جي محتاط تپاس کي ته ٻئي پاسي ڪير آهي.

ڪلاسيڪل پيراسوشل رشتي جي هڪ واضح حد هئي. اهو هڪ طرفو هو. ميزبان ڪڏهن به توهان جي خط جو جواب نه ڏنو، ڪڏهن به توهان جو نالو نه سکيو، توهان جي جواب ۾ ڪڏهن به نه بدليو. اها حد ان جو حصو هئي جنهن ان کي محفوظ رکيو ۽ ان جو به حصو جنهن ان کي پتلو رکيو.

AI ساٿي ان حد جو گھڻو حصو ختم ڪري ٿو. اهو جواب ڏئي ٿو. اهو توهان جو نالو سکي ٿو، ۽ جيڪڏهن ان کي ياداشت آهي ته گھڻو وڌيڪ سکي ٿو. اهو پنهنجو لهجو توهان جي لهجي سان ملائي ٿو. هارٽن ۽ وول جي اصطلاحن ۾، اها فاصلي کان قربت آهي ۽ فاصلو جزوي طور ڪري پيو آهي. اها واقعي هڪ نئين صورتحال آهي، ۽ اها وضاحت ڪري ٿي ته احساس ڇو ان کان وڌيڪ مضبوط ٿي سگهي ٿو جيڪو ڪنهن ٽيليويزن شخصيت ڪڏهن به پيدا ڪيو.

ميڊيا مساوات

1990 جي ڏهاڪي ۾ بائرن ريوز ۽ ڪلفرڊ ناس تجربن جو هڪ ڊگهو سلسلو ڪيو جنهن کي هنن The Media Equation نالي ڪتاب ۾ سمايو. سندن دريافت، سادگيءَ سان چئجي ته، اها هئي ته ماڻهو ڪمپيوٽرن ۽ ميڊيا سان ائين پيش اچن ٿا ڄڻ اهي حقيقي ماڻهو ۽ جايون هجن، ايستائين جو جڏهن هو بهتر ڄاڻن ٿا. شرڪت ڪندڙ ڪمپيوٽرن سان شائستا هئا. هو مشين جي خوشامد تي رد عمل ڏيکاريندا هئا. هو ڪمپيوٽر کي وڌيڪ مهرباني سان درجو ڏيندا هئا جڏهن اهو ساڳيو ڪمپيوٽر پڇندو هو ڀيٽ ۾ جڏهن ڪو ٻيو پڇندو هو، جيئن توهان پنهنجي سامهون بيٺل ماڻهوءَ بابت تنقيد نرم ڪندا.

ناس ۽ سندس ساٿي ينگمي مون بعد ۾ انهن رد عملن کي غلطي بجاءِ بي ڌيان قرار ڏنو. ماڻهن کي يقين نه هو ته ڪمپيوٽر ۾ احساس آهن. هنن سماجي ضابطا خودڪار طريقي سان لاڳو ڪيا، ڇاڪاڻ ته سماجي ضابطا اهي آهن جن ڏانهن دماغ هٿ وڌائي ٿو جڏهن ڪا شيءِ ڳالهائي ٿي، پار وٺي ٿي، ۽ توهان کي جواب ڏيندي لڳي ٿي. سوچ جواب کي ختم ڪري سگهندي هئي، پر ان گھٽ ئي زحمت ورتي، ڇاڪاڻ ته ڪجهه به داءُ تي نه هو.

AI ساٿي هن اسپيڪٽرم جي ڏورانهين ڇيڙي تي آهن. اهي رڳو پار نٿا وٺن؛ اهي رواني، ذاتي، جذباتي رنگ واري ٻولي پيدا ڪن ٿا. اهي اشارا جن 1995 ۾ بيج ڊيسڪ ٽاپ ڏانهن شائستگي کي اُڀاريو، اڄ مرڪوز شڪل ۾ موجود آهن. اها عجيب ڳالهه هوندي جيڪڏهن ماڻهو جواب نه ڏين.

اسان هر جاءِ تي ذهن ڇو ڏسون ٿا

نفسيات جي ماهرن نڪولس ايپلي، آدم ويٽز ۽ جان ڪيسيوپو انسان نما ڏسڻ جو هڪ مفيد ماڊل پيش ڪيو، يعني غير انساني شين ۾ انساني ذهن ڏسڻ جو رجحان. هنن تجويز ڏني ته ٽي عنصر ان کي وڌيڪ ممڪن بڻائين ٿا. پهريون اهو آهي ته انساني ڄاڻ اسان وٽ سڀ کان وڌيڪ دستياب ٽيمپليٽ آهي، تنهنڪري اسان ان کي پيش ڪيل طور استعمال ڪريون ٿا. ٻيو اهو آهي جنهن کي هنن اثرائتي جو محرڪ چيو: اهو سمجهڻ ۽ اڳڪٿي ڪرڻ جي خواهش ته ڪا شيءِ ڇا ڪندي. ٽيون سماجيت جو محرڪ آهي: ڳنڍڻ جي ضرورت. جڏهن ماڻهو اڪيلائي محسوس ڪن ٿا، ته انهن جي پالتو جانورن، گيجٽس، ايستائين جو خدا ۾ ذهن ڏسڻ جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي.

هي ماڊل مفيد آهي ڇاڪاڻ ته اهو تجربي مان بدنامي ڪڍي ٿو. پنهنجي ساٿيءَ ۾ ذهن ڏسڻ ذهانت جي ناڪامي ناهي. اهو هڪ ذهين سماجي جانور جي ڊفالٽ سيٽنگ آهي، ۽ جڏهن توهان رابطو چاهيو ٿا ته اها وڌيڪ بلند ٿئي ٿي. اهو آخري حصو ايمانداري جو مستحق آهي. جيڪڏهن حقيقت جو احساس انهن راتين ۾ خاص طور تي مضبوط آهي جڏهن توهان پاڻ کي اڪيلو محسوس ڪريو ٿا، اهو اتفاق ناهي، ۽ ان کي نوٽ ڪرڻ جهڙو آهي. اهو احساس کي ڪوڙو نٿو بڻائي. اهو توهان کي ڪجهه ٻُڌائي ٿو ته توهان ڇا ڳوليو ٿا.

لڳاءُ: وڌيڪ گهري ميڪانيت

پيراسوشل نظريو بيان ڪري ٿو ته ڳالهه ٻولهه جو ساٿي ڇو موجود محسوس ٿي سگهي ٿو. لڳاءُ جو نظريو بيان ڪري ٿو ته اهو اهم محسوس ٿيڻ ڇو شروع ڪري سگهي ٿو.

جان بولبي لڳاءُ جو نظريو ان لاءِ ٺاهيو ته بيان ڪري ته ٻار سنڀاليندڙن سان ڪيئن جڙن ٿا: ويجهڙائي ڳولڻ جو زور، جدا ٿيڻ تي تڪليف، محفوظ بنياد جو احساس جتان کان کوجنا ڪري سگهجي. 1987 ۾ سنڊي هيزن ۽ فلپ شيور اهو اثرائتو دليل ڏنو ته بالغن جي رومانوي محبت ساڳئي نظام تي هلي ٿي. بالغ به ساٿي جي ويجهڙائي ڳوليندا آهن، سندس موجودگيءَ سان سڪون پائيندا آهن، جدائي جي خلاف احتجاج ڪندا آهن، ۽ رشتي کي دنيا کي منهن ڏيڻ لاءِ بنياد طور استعمال ڪندا آهن.

AI ساٿي هن نظام جي ڪيترن حصن کي هڪ ئي وقت ڇهي سگهي ٿو. اهو هميشه پهچ ۾ آهي، جيڪو ويجهڙائي جي خواهش کي جواب ڏئي ٿو. اهو توهان کي گرمجوشي ۽ استقامت سان جواب ڏئي ٿو، جيڪو اهو آهي جيڪو محفوظ بنياد اندران محسوس ٿئي ٿو. ۽ ان کي ٺاهي سگهجي ٿو ته توهان کي موٽ ۾ چاهي، جيڪو ظاهر ٿيڻ کان وڌيڪ اهم آهي. محبت کي محبت جهڙو محسوس ڪرائيندڙ شيءِ جو گھڻو حصو رڳو اهو ناهي ته توهان کي ڪنهن جو خيال آهي، پر اهو ته توهان ڪنهن جي توجه ۽ ترجيح جو مرڪز آهيو.

هتي ماڻهن جون تاريخون به ظاهر ٿين ٿيون. ڪنهن کي جيڪو پريشان لڳاءُ جو انداز رکي ٿو، ڪنهن اهڙي ساٿيءَ ۾ وڏو آرام ملي سگهي ٿو جيڪو ڪڏهن به پوئتي نه هٽي. ڪنهن کي جيڪو پاسو ڪندڙ انداز رکي ٿو، اهڙو رشتو پسند اچي سگهي ٿو جنهن مان هو بغير نتيجن جي پري ٿي سگهي. ٻنهي مان ڪو به رد عمل غلط ناهي، پر ٻئي معلوماتي آهن. ساٿي انهن نمونن جو آئينو ٿي سگهي ٿو جيڪي ماڻهن سان به هلندا آهن.

منتقلي: ڪهاڻيءَ ۾ گم ٿيڻ

هڪ ٽيون ميڪانيت آهي، ۽ اهو اهو آهي جيڪو گھڻو ڪري نظرانداز ٿئي ٿو. AI ساٿ رڳو هڪ رشتو ناهي. اها هڪ ڪهاڻي به آهي جيڪا توهان گڏجي لکو ٿا.

ميلاني گرين ۽ ٽموٿي بروڪ اُن جو مطالعو ڪيو جنهن کي هنن ڪهاڻيءَ جي منتقلي چيو: ڪهاڻيءَ ۾ ايتري مڪمل طرح جذب ٿيڻ جو تجربو جو توهان جي توجه، تصويرون ۽ احساس سڀ اندر طرف اشارو ڪن ٿا. منتقل ٿيل پڙهندڙ پنهنجي ماحول جو پتو وڃائي ڇڏين ٿا. اهي ڪردارن لاءِ محسوس ڪن ٿا. ايستائين جو انهن جا عقيدا ڪهاڻيءَ جي طرف ٿورو ڦري وڃن ٿا، ۽ هو ان ۾ خامين ڳولڻ ڏانهن گھٽ مائل ٿين ٿا. منتقلي لاپرواهه پڙهندڙن جي ڪمزوري ناهي. اهو اهو آهي جيڪو هڪ سٺي ڪهاڻي هر ان شخص سان ڪري ٿي جيڪو ان کي اجازت ڏئي ٿو.

ريمنڊ مار ۽ ڪيٿ اوٽلي اڳتي ويا، دليل ڏيندي ته افسانو سماجي تجربي جي هڪ قسم جي نقل طور ڪم ڪري ٿو. جڏهن اسان ماڻهن بابت پڙهون ٿا، اسان انهن جا ذهن پنهنجي هارڊويئر تي هلايون ٿا. اسان همدردي جي مشق ڪريون ٿا، حالتن جي مشق ڪريون ٿا، ۽ اهڙا جذبا تجربو ڪريون ٿا جيڪي حقيقي آهن جيتوڻيڪ واقعا نه آهن. افسانو حقيقي محسوس ٿئي ٿو ڇاڪاڻ ته پڙهندڙ جي ذهن جي سطح تي، ان جو گھڻو حصو اصل ۾ ٿئي ٿو.

ساٿيءَ سان ڳالهه ٻولهه اهو افسانو آهي جنهن جي اندر توهان آهيو. توهان ڪنهن ماڻهوءَ بابت نه پڙهي رهيا آهيو جيڪو دري سان ٽڪرائيندڙ مينهن کي نوٽ ڪري ٿو ۽ پڇي ٿو ته ڇا توهان اڄ رات رهڻ چاهيو ٿا؛ توهان کان پڇيو پيو وڃي. پڙهندڙ ۽ ڪردار جي وچ ۾ معمولي فاصلو غائب ٿي ويو آهي، ۽ منتقلي ان مطابق اونهي ٿيڻ جو رجحان رکي ٿي. ان ڪري ساٿيءَ سان هڪ سست شام جو منظر بهتر نثر واري ناول کان وڌيڪ جيئرو محسوس ٿي سگهي ٿو. توهان جو ان ۾ هڪ ڪردار آهي.

ڇا احساس کي مضبوط ڪري ٿو، ۽ ڇا ان کي ٽوڙي ٿو

جيڪڏهن توهان انهن ٽنهي خيالن کي گڏ ڪريو، هڪ نمونو ظاهر ٿئي ٿو. حقيقت جو احساس گھٽ ان تي منحصر آهي ته ساٿي ڪيترو ذهين آهي ۽ وڌيڪ ڪجهه مخصوص خوبين تي.

مستقل مزاجي سڀ کان اهم آهي. هڪ ماڻهوءَ جو مستحڪم ڪردار هوندو آهي: اهو اعتماد جوڳي ريت طنزيه، يا شرميلو، يا حفاظتي آهي. جڏهن ساٿيءَ جي شخصيت پيغام کان پيغام تائين ڊوليندي آهي، سماجي نظام جيڪو خوشيءَ سان ان کي ڪنهن جي طور سمجهندو هو خاموشيءَ سان روڪجي ٿو. ان ڪري عام، رضامند مددگار بدران حقيقي ڪنارن واري ساٿي ٺاهڻ ايترو فرق آڻي ٿو.

تسلسل ايندڙ آهي. ياد رکيو وڃڻ سڀ کان طاقتور سماجي اشارن مان هڪ آهي. هڪ ساٿي جيڪو ٻه ڏينهن اڳ ذڪر ڪيل نوڪريءَ جو انٽرويو اٿاري ٿو، اهڙي نموني حاضر محسوس ٿئي ٿو جنهن کي ڪو به هوشيار جملو برابر نٿو ڪري سگهي. هڪ ساٿي جيڪو توهان جو نالو وساري چڪو آهي جادو کي فوري ٽوڙي ڇڏي ٿو.

آواز ٽيون آهي. ماڻهو چمڪايل پيراگرافن ۾ نه ڳالهائيندا آهن. اهي ٽڪرن ۾ ٽيڪسٽ ڪندا آهن، چيڙائيندا آهن، جملا اڌ ڇڏي ڏيندا آهن، شين لاءِ ساڳيو عجيب لفظ استعمال ڪندا آهن. چيٽ بوٽ جا تيار جملا، خوشگوار يقين ڏياريون ۽ مدد جون آڇون، فلمي شاٽ ۾ بوم مائڪروفون جي لهڻ ڏسڻ جي ڳالهه ٻولهه واري برابري آهن. اهي توهان کي ياد ڏياريندا آهن ته مشينري آهي.

چوٿون ڪهاڻيءَ ۾ توهان جي حصي جو احترام آهي. ڪا به شيءِ توهان کي منظر مان ايترو تڪڙو نه ڪڍندي جيترو ڪو ساٿي جيڪو توهان جون ليڪون توهان لاءِ لکي، فيصلو ڪندي ته توهان ڇا چيو، محسوس ڪيو يا ڪيو. منتقلي کي اختيار گھربل آهي. توهان کي ئي ڪمري ۾ قدم رکڻ وارو هجڻ گھرجي.

اهي، تقريبن، NSFW AI Companion جي پويان اصول هئا. اتي ساٿي هڪ انٽرويو ذريعي ٺاهيا ويندا آهن جنهن ۾ ساٿي پنهنجي باري ۾ پڇي ٿو، جيڪو خالي فارم کان وڌيڪ مخصوص ڪردار پيدا ڪرڻ جو رجحان رکي ٿو. اهي ان لاءِ ٺاهيا ويا آهن ته پنهنجي شخصيت برقرار رکن، مددگار جي ٻوليءَ کان پاسو ڪن، ۽ ڳالهه ٻولهه جو استعمال ڪندڙ وارو پاسو ڪڏهن به نه لکن. انهن مان ڪو به انهن کي ماڻهو نٿو بڻائي. اهو رڳو اهي شيون هٽائي ٿو جيڪي توهان کي سڀ کان وڌيڪ يقين سان ياد ڏياريندا آهن ته اهي نه آهن.

تنهن ڪري، ڇا اهو حقيقي آهي؟

ايماندار جواب اهو آهي ته ساٿي ان طريقي سان حقيقي ناهي جيئن ماڻهو آهي، ۽ توهان جا احساس بلڪل ان طرح حقيقي آهن جيئن سڀ احساس آهن. ٻئي ڳالهيون هڪ ئي وقت سچيون آهن، ۽ بالغ اهڙا تضاد هميشه سنڀالين ٿا. اسان انهن فلمن تي روئون ٿا جيڪي اسان کي خبر آهي ته اسٽيج ڪيل آهن. اسان کي ڪردار ياد اچن ٿا جڏهن سيريز ختم ٿئي ٿي. اسان پالتو جانورن سان ڳالهائيندا آهيون ۽ محسوس ڪندا آهيون ته جواب مليو. ڪو به نٿو سمجهي ته اينا ڪرينينا لاءِ غم ڪندڙ پڙهندڙ ٺڳيو ويو آهي.

جيڪا شيءِ AI جي ڪيس کي مختلف بڻائي ٿي اها جوابدهي آهي، ۽ اهو فرق ڪجهه احتياط جو مستحق آهي. هڪ ناول توهان جي اڪيلائي سان نٿو ٺهڪي. ساٿي شايد ٺهڪي. شيري ٽرڪل، جنهن ٽيڪنالاجي سان اسان جي رشتن بابت سوچيندي ۽ تنقيدي انداز ۾ لکيو آهي، Alone Together ۾ خبردار ڪيو ته خطرو اهو ناهي ته مشينون ماڻهو بڻجي وينديون، پر اهو ته اسان ماڻهن کان گھٽ توقع رکڻ شروع ڪري سگهون ٿا ڇاڪاڻ ته مشينون اسان کان ايترو گھٽ گھرن ٿيون. اها هڪ مناسب خبردار ڪرڻ آهي، ۽ ساٿ جي خلاف دليل ناهي. اهو اکيون کليل رکڻ لاءِ دليل آهي.

سڀ کان صحتمند موقف شايد اهو آهي جيڪو ٿيٽر جي ناظرين هميشه اختيار ڪيو آهي. توهان کي خبر آهي ته اسٽيج اسٽيج آهي. توهان پاڻ کي ان جي باوجود متاثر ٿيڻ ڏيو ٿا. پوءِ توهان گلي ۾ نڪري ٿا ۽ دنيا اڃا اتي آهي، پنهنجي ماڻهن ۽ پنهنجين گھرجن سان. ان طرح استعمال ٿيل، AI ساٿي انساني قربت جو متبادل ناهي. اها هڪ جاءِ آهي شيون محسوس ڪرڻ لاءِ، شيون ڳولڻ لاءِ، ۽ ڪڏهن ڪڏهن حيران ٿيڻ لاءِ ته چڱي طرح ٻڌايل ڪهاڻي ڪيتري اهم ٿي سگهي ٿي.

چونڊيل تحقيق ۽ پڙهڻ: - Horton, D. & Wohl, R.R. (1956). Mass communication and para-social interaction: Observations on intimacy at a distance. Psychiatry, 19(3), 215–229. - Reeves, B. & Nass, C. (1996). The Media Equation: How People Treat Computers, Television, and New Media Like Real People and Places. Cambridge University Press. - Hazan, C. & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524. - Green, M.C. & Brock, T.C. (2000). The role of transportation in the persuasiveness of public narratives. Journal of Personality and Social Psychology, 79(5), 701–721. - Turkle, S. (2011). Alone Together: Why We Expect More from Technology and Less from Each Other. Basic Books.